Şema Terapi

Şema Terapi ve Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Kökeni

Şema terapi, çocukluk dönemindeki olumsuz yaşantıların ve karşılanmamış duygusal ihtiyaçların sonucunda, erken dönem uyumsuz şemaların oluştuğunu ileri süren bir yaklaşımdır. Yaşam boyu tekrar eden bu şemalar; kişinin kendisi, diğer insanlar ve dünya hakkındaki inanç, duygu, düşünce, davranış ve ilişki kalıplarını kapsamaktadır. Çocuklukta temelleri atılan bu yapılar, bireyin yetişkinlikteki iletişim biçimlerini doğrudan şekillendirmektedir.

Sağlıklı Bağlanma ve Güvenli Şemaların Oluşumu

Çocuklar; güvenli bağlandıkları, duygusal ihtiyaçlarının karşılandığı ve bakım verenlerin sevgi dolu olduğu bir ortamda büyüdüklerinde sağlıklı şemalar geliştirirler. İhtiyaçlara hızlı ve yeterli cevap veren ebeveynler sayesinde çocuk, kendisini sevilebilir ve değerli olarak tanımlar. Bu süreçte öğrenilen ilişki şablonu, yetişkinlik hayatındaki tüm sosyal bağların temelini oluşturarak dünyanın temelde dostça ve güvenilir olduğu inancını pekiştirir.

Olumsuz Yaşantılar ve Karşılanmamış Duygusal İhtiyaçlar

İhmal, istismar, şiddet veya taciz gibi olumsuz deneyimlerin varlığında, çocuk için sağlıklı şemalar geliştirmek oldukça güçleşir. Annenin sevgi dolu dokunuşundan ve güven veren sesinden mahrum kalan bir çocuk, dünyayı ve ilişkileri huzursuz bir yer olarak deneyimler. Çocuklukta karşılanmayan bu temel ihtiyaçlar, yetişkinlikte de giderilmek üzere varlığını sürdürmeye devam eder.

Yetişkinlikte İşlevsel Olmayan Başa Çıkma Yöntemleri

Kilit nokta, bu ihtiyaçların hangi yöntemlerle giderilmeye çalışıldığıdır. Sorunlarla karşılaşıldığında olayları sağlıklı yetişkin tarafımızla değil de çocuk tarafımızla değerlendirdiğimizde, çocuklukta kullandığımız savunma mekanizmalarına başvururuz. O dönemde koruyucu olan bu yöntemler, yetişkinlikte uyum bozucu başa çıkma yöntemleri haline gelerek sorunun sürmesine neden olur.

Şema Terapide Temel Başa Çıkma Biçimleri

Şema terapi literatüründe, bireylerin uyumsuz şemalarla baş etmek için kullandığı üç temel mekanizma bulunmaktadır:

• Teslim: Sorunun çaresizce kabul edildiği ve sağlıklı bir çözüm yolunun seçilmediği durumdur.
• Kaçınma: Kişinin rahatsız edici durumlardan, ortamlardan ve duyguları tetikleyebilecek olaylardan uzak durmasıdır.
• Aşırı Telafi: Kişinin hissettiği duygunun tam tersi yönünde hareket ederek, olduğundan farklı görünmeye çalışmasıdır.

Terapinin Hedefleri ve İyileşme Süreci

Terapi sürecinde, danışanın mevcut sorunlarının kökeninde yer alan çocukluk şemalarının ve bu şemalarla başa çıkma mekanizmalarının tespit edilmesi amaçlanır. Çocuklukta koruyucu olan bu mekanizmaların, yetişkinlikte neden işlev bozucu olduğunun fark edilmesi kritik bir adımdır. Terapinin temel hedefleri şu şekilde özetlenebilir:

1. Kişinin ihtiyaçlarını ve duygularını sağlıklı bir şekilde ifade edebilmesi.
2. İhtiyaçlara ulaşmak için daha işlevsel yolların geliştirilmesi.
3. İşlevsel olmayan içselleştirilmiş seslerin kısılarak sağlıklı iç seslere dönüştürülmesi.
4. Mevcut başa çıkma yollarının neden çözüm üretmediği üzerine çalışılarak değişim sağlanması.