Rahim Ağzı Kanseri Aşısı Ne Zaman Yapılmalıdır? Ne Kadar Korur?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Rahim Ağzı Kanseri ve HPV Virüsü İlişkisi
Rahim ağzı kanserinin en temel nedeni, Human papillomavirus (HPV) enfeksiyonudur. Bu virüs, rahim ağzına genellikle vajinal cinsel ilişki yoluyla bulaşmakla birlikte, dış genital bölgeye bulaşması için sadece cilt teması yeterli olabilmektedir. HPV kaynaklı lezyonlar, kanser öncesi süreçte herhangi bir belirti göstermeden uzun yıllar boyunca rahim ağzında varlığını sürdürebilir.
Kadınlarda HPV virüsüne bağlı hücresel değişikliklerin tespiti, jinekolojik muayene sırasında yapılan smear testi ile mümkündür. Smear testine benzer bir sürüntü yöntemi kullanılarak, virüsün varlığını kesinleştiren HPV DNA testi de uygulanabilmektedir. Erken teşhis, bu süreçteki en kritik korunma yöntemlerinden biridir.
HPV Aşıları ve Koruyuculuk Kapsamı
Yaklaşık 15 yıldır kullanımda olan koruyucu HPV aşıları, öncelikle kansere en sık yol açan HPV Tip 16 ve Tip 18'e karşı geliştirilmiştir. Günümüzde en yaygın uygulanan dörtlü HPV aşısı (Gardasil), kanser yapıcı tiplerin yanı sıra genital siğillere neden olan HPV Tip 6 ve Tip 11 antijenlerini de içermektedir.
HPV aşılarının sağladığı koruma oranları şu şekildedir:
| Aşı Tipi | Rahim Ağzı Kanseri Risk Azalması | Genital Siğil Risk Azalması |
|---|---|---|
| Dörtlü HPV Aşısı (Gardasil) | %70 | %90+ |
| Dokuzlu HPV Aşısı (Gardasil 9) | Daha geniş koruma kapsamı | Yüksek koruma |
Not: Dokuz tipe karşı koruma sağlayan Gardasil 9 aşısının henüz ülkemizde satışı bulunmamaktadır.
HPV Aşısı Ne Zaman Yapılmalıdır?
HPV aşısının ideal olarak uygulanması gereken yaş aralığı 9 ile 26 yaş arasıdır. Bağışıklık sisteminin en güçlü yanıtı vermesi ve virüsle henüz temas edilmemiş olması nedeniyle, aşının 12-13 yaş civarında yapılması önerilmektedir. Bu dönemde yapılan aşılar, koruyuculuğun en üst düzeye ulaşmasını sağlar.
Uygulama dozları yaşa göre değişiklik göstermektedir:
- 15 yaş altındaki çocuklar: 6 ay arayla toplam 2 doz.
- 15 yaş ve üzerindeki bireyler: Toplam 3 doz.
Cinsel İlişki Sonrası ve İleri Yaşlarda HPV Aşısı
Genç kadınlarda aşılama süreci cinsel ilişki durumundan bağımsızdır; yani daha önce cinsel birliktelik yaşanmış olsa dahi aşının yapılması tavsiye edilir. Kişide halihazırda bir HPV tipi bulunsa bile, aşı diğer tiplere karşı koruma sağlar. Ayrıca virüs vücuttan temizlendikten sonra gelişen bağışıklığı güçlendirerek, aynı tipin tekrar bulaşma ihtimalini minimize eder.
Önemle vurgulanmalıdır ki, mevcut HPV aşıları tedavi edici değil, koruyucu niteliktedir. Mevcut bir enfeksiyonu iyileştiremezler ancak yeni enfeksiyonların oluşumunu engellerler. Bu nedenle aşı öncesinde HPV testi yapılmasına gerek yoktur.
Üst Yaş Sınırı ve Güncel Yaklaşımlar
Başlangıçta 26 yaş olarak belirlenen üst sınır, yapılan yeni çalışmalar ışığında 45 yaşa çekilmiştir. 45 yaş üzerindeki kadınların aşı yaptırmasında tıbbi bir sakınca bulunmasa da, kanserden korunma konusundaki en yüksek verim 45 yaş altındaki uygulamalarda alınmaktadır.
HPV Aşısının Koruyuculuk Süresi
2006 yılından bu yana uygulanan HPV aşıları üzerinde yapılan uzun süreli takipler, aşının koruyuculuğunun en az 10 yıl sürdüğünü kanıtlamıştır. Bilimsel öngörüler, gelecekteki verilerle bu sürenin çok daha uzun olduğunun tespit edileceği yönündedir.
Kaynaklar:
- Freedman M, et al. Ann Intern Med. 2020.
- Markowitz LE, et al. MMWR Recomm Rep. 2014.
- Kjaer SK, et al. Clin Infect Dis. 2018.
