Rahim ağzı kanseri aşısı (hpv)
- Rahim ağzı kanserinin temel nedeni olan HPV virüsüne karşı geliştirilen aşılar, virüsle hiç karşılaşmamış kişilerde kanseri önlemede %100'e yakın koruma sağlar.
- Türkiye'de yaygın olarak kullanılan Gardasil ve Cervarix aşıları, kansere en çok yol açan HPV tiplerine karşı 9-26 yaş aralığındaki bireylere 3 doz şeklinde uygulanır.
- Aşı koruyucu bir yöntem olsa da tüm HPV tiplerini kapsamadığı için aşılanan kişilerin de düzenli smear testlerine ve taramalara devam etmesi hayati önem taşır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Rahim Ağzı Kanseri ve HPV Virüsü İlişkisi
Rahim ağzı (serviks) kanseri, Human Papilloma Virüs (HPV) ile doğrudan ilişkili bir kanser türüdür. Rahim ağzı kanseri vakalarının neredeyse tamamında bu virüse rastlanmaktadır. Bu sebeple, virüse karşı geliştirilen aşıların kanseri önlemede en etkili yöntem olduğu kabul edilmektedir. HPV, temel olarak cinsel temas yoluyla bulaşır; aşılama ise bu geçişi engelleyerek kanser gelişiminin önüne geçmeyi hedefler.
Toplumdaki bireylerin büyük bir kısmı hayatının bir döneminde HPV ile enfekte olsa da, bu kişilerin sadece küçük bir kısmında kanser gelişmektedir. İstatistiklere göre, kadınların %80'i yaşamları boyunca en az bir kez HPV virüsü ile karşılaşmaktadır. Virüs, cinsel organ teması ve cinsel ilişkinin yanı sıra, enfekte bölgelerin ağız veya diğer cilt bölgeleriyle teması sonucu da bulaşabilir. Ancak havuz, deniz veya havlu gibi ortak kullanım eşyalarıyla bulaştığına dair bir kanıt bulunmamaktadır.
Türkiye'de Kullanılan HPV Aşıları ve Türleri
Rahim ağzı kanserine yol açabilen onlarca farklı HPV türü mevcuttur. Mevcut aşılar tüm türlere karşı değil, en sık görülen ve riskli olan tiplere karşı koruma sağlar. Bu nedenle aşılar, tüm serviks kanseri vakalarını %100 oranında sıfırlayamaz. Ülkemizde Nisan 2007 tarihinden itibaren kullanılan iki temel aşı bulunmaktadır:
- Gardasil® (Kuadrovalan Aşı): Tip 6, 11, 16 ve 18'e karşı koruma sağlar.
- Cervarix® (Bivalan Aşı): Tip 16 ve 18'e karşı koruma sağlar.
Bu aşılar canlı virüs içermez, bunun yerine virüse benzer partiküller (VLP) kullanılarak üretilirler.
HPV Tiplerinin Risk Grupları
| HPV Tipi | İlişkili Olduğu Durum |
|---|---|
| Tip 16 ve 18 | Serviks kanserlerinin %70'inden sorumludur. |
| Tip 11 ve 16 | Genital siğillerin (kondilom) %90'ı ile ilişkilidir. |
HPV Aşısının Koruyuculuğu ve Etki Mekanizması
HPV aşısı koruyucu (profilaktik) bir aşıdır; mevcut bir enfeksiyonu veya hastalığı iyileştirme özelliği, yani tedavi edici özelliği yoktur. Aşı, hedeflenen virüs tipleriyle hiç karşılaşmamış kişilerde uygulandığında koruyuculuk oranı %100'e yakındır. Ayrıca bu aşılar, ilgili HPV tipleriyle bağlantılı vajina ve vulva kanserlerine karşı da koruma sağlayabilmektedir.
HPV Aşısı Kimlere ve Nasıl Uygulanır?
Genel tıbbi öneri, aşının 9 – 26 yaş arasındaki kız çocukları ve kadınlara yapılması yönündedir. Cinsel yaşamın başlayıp başlamaması veya medeni durum fark etmeksizin bu yaş aralığındaki herkese önerilir. Ancak yaş ilerledikçe ve partner sayısı arttıkça aşının etkinliğinde azalma görülebilir.
Türk Servikal Kanser Çalışma Grubu'nun önerileri şu şekildedir:
- Hedef Kitle: 11-12 yaş kız çocukları.
- Yakalanan (Catch-up) Aşılama: 13-26 yaş arası kadınlar.
- Kişisel Aşılama: 55 yaşına kadar olan kadınlar.
Uygulama Takvimi ve Yöntemi
Aşılar koldan kas içine (intramusküler) uygulanır. Uygulama öncesinde Pap smear veya HPV DNA testi yapılması zorunluluğu yoktur.
- Gardasil Uygulaması: 0, 2. ve 6. aylarda olmak üzere toplam 3 doz (6 ay içinde tamamlanır).
- Cervarix Uygulaması: 0, 1. ve 6. aylarda uygulanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Aşının Yan Etkileri Nelerdir?
HPV aşısı oldukça güvenlidir. Nadiren uygulama bölgesinde ağrı, şişlik ve kızarıklık görülebilir. Bazı kişilerde hafif baş dönmesi, halsizlik, ateş veya bulantı gibi geçici belirtiler oluşabilir.
Koruyuculuk Süresi Ne Kadardır?
Güncel çalışmalar en az 5 yıllık güçlü bir koruma olduğunu kanıtlamıştır. Etkinin 10 yıla kadar sürebileceği tahmin edilmektedir. Ek doz (hatırlatma dozu) gereksinimi gelecekteki çalışmalarla netleşecektir.
Gebelik ve Emzirme Döneminde Yapılabilir mi?
- Gebelik: Yeterli veri olmadığı için gebelik döneminde başlanması önerilmez. Bilmeden aşı yapılması durumunda olumsuz bir etki saptanmamıştır ancak dozlara ara verilip doğum sonrası devam edilmelidir.
- Emzirme: Emzirme döneminde aşı güvenle uygulanabilir.
Erkekler Aşılanmalı mı?
Virüs erkeklerde de siğillere yol açabilir ve bulaş zincirinde rol oynar. Bazı ülkelerde erkek aşılaması yapılsa da, Türkiye'de henüz rutin bir öneri ve yeterli bilimsel kanıt birikimi oluşmadığı için şu an için önerilmemektedir.
Rahim Ağzı Kanserinden Korunmak İçin Diğer Önemli Adımlar
Aşı yaş grubunda değilseniz veya aşılanmış olsanız bile şu önlemleri almalısınız:
- Düzenli Tarama: Aşı tüm tipleri kapsamadığı için yıllık smear testlerine devam edilmelidir.
- Kondom Kullanımı: Cinsel yolla bulaşan virüs riskini azaltır.
- Sigarayı Bırakmak: Sigara kullanımı serviks kanseri riskini doğrudan artırır.
- Belirtileri Takip Etmek: İlişki sonrası kanama, düzensiz lekelenme veya ağrı durumunda vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.
