Patolojik kumar oynama
- Patolojik kumar oynama, bireyin maddi ve sosyal kayıplarına rağmen kumar davranışını kontrol edemediği ciddi bir bağımlılık ve halk sağlığı sorunudur.
- Bu bozukluk genetik yatkınlık, nörotransmitter dengesizlikleri ve çeşitli psikososyal faktörlerin birleşimiyle ortaya çıkarak bireyi yasa dışı yollara sürükleyebilir.
- Tedavi süreci, ilaç desteği içeren biyolojik yöntemler ile bilişsel davranışçı terapiler gibi psikososyal müdahalelerin bir arada yürütülmesini gerektirir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Patolojik Kumar Oynama Nedir?
Patolojik kumar oynama, kişinin maddi, sosyal, ailesel ve mesleki alanlarda önemli kayıplar yaşamasına rağmen, kumar oynama davranışını sürekli ve tekrarlayıcı bir şekilde sürdürmesidir. Bu olgu, basit bir heyecan arayışından başlayıp bireyin elindeki tüm imkanları kaybetmesine kadar uzanan ciddi bir toplumsal ve bireysel sorun olarak karşımıza çıkar. Bu bozukluğun temel özelliği, kaybedilenleri geri kazanma hırsı ve bu amaçla gerekli maddi kaynağı sağlamak için yasa dışı yollara başvurma eğilimidir.
Kumarın Tarihsel Gelişimi ve Günümüzdeki Durumu
Kumarın tarihi, insanlık tarihi kadar eski bir geçmişe sahiptir. Tarih öncesi çağlarda dahi insanların ve hayvanların güçleri üzerine bahse girildiğine dair veriler bulunmaktadır. Mısır, Çin ve Hindistan gibi kadim medeniyetlerde kumarın izlerine rastlanmıştır. Günümüzde ise teknolojik gelişmelerle birlikte kumar araçları çeşitlenmiş, internet aracılığıyla her yaş grubuna ve evlerin içine kadar ulaşabilir hale gelmiştir.
Patolojik Kumar Oynama Tanı Ölçütleri (DSM-IV-TR)
Bir kişiye patolojik kumar oynama tanısı konulabilmesi için DSM-IV-TR standartlarına göre aşağıdaki belirtilerin gözlemlenmesi gerekmektedir:
- Kumar oynama üzerine aşırı düzeyde kafa yorar.
- Arzuladığı heyecanı hissedebilmek için giderek artan miktarlarda parayla kumar oynama ihtiyacı duyar.
- Kumar oynamayı kontrol altına alma, azaltma ya da bırakma yönündeki çabaları defalarca başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
- Kumar oynamayı azaltma veya bırakma girişimleri sırasında huzursuzluk ve irritabilite yaşar.
- Çaresizlik, suçluluk, anksiyete veya depresyon gibi sorunlardan kaçmak ya da bu duygulardan kurtulmak için kumar oynar.
- Para kaybettikten sonra, kaybettiklerini geri kazanmak için sıklıkla ertesi gün tekrar kumar oynamaya döner.
- Kumar oynama miktarını ve sıklığını gizlemek için aile üyelerine, terapistine veya çevresindekilere yalan söyler.
- Kumar oynamak için gerekli parayı temin etmek amacıyla sahtekarlık, dolandırıcılık, hırsızlık veya zimmetine para geçirme gibi yasa dışı eylemlerde bulunur.
- Kumar nedeniyle önemli bir ilişkisini, işini, eğitimini veya mesleki kariyer fırsatını tehlikeye atar ya da kaybeder.
- Kumarın neden olduğu vahim maddi tablodan kurtulmak için başkalarının finansal desteğine güvenir.
Kimler Risk Altındadır?
Patolojik kumar oynama, bireysel ve sosyal yıkımlara yol açtığı için risk gruplarının doğru tanımlanması hayati önem taşır. Yaş faktörü bu noktada kritik bir rol oynamaktadır. Gençler arasında kumar alışkanlığı yaygın görülürken, erkek cinsiyet ve kumar içerikli oyunlara kolay erişim de önemli risk etmenleri arasındadır.
Genel Risk Faktörleri
Bu bağımlılık türü için tanımlanan başlıca risk faktörleri şunlardır:
- Hızlı ve sesli makinelerden hoşlanma gibi duyusal algılama özellikleri.
- Genetik yatkınlık ve ailede kumar öyküsü.
- Alkol ve madde kötüye kullanımı.
- Yasa dışı davranış geçmişi ve çeşitli psikiyatrik bozukluklar.
- Sorunlarla başa çıkma becerisinin düşük olması.
- İşsizlik veya tam tersi yüksek refah düzeyi.
Yaşlılarda Kumar Riski
Diğer bir önemli risk grubu ise yaşlılardır. Bu yaş grubundaki bireyler genellikle yalnızlıktan kurtulmak, yeni sosyal çevreler edinmek, zaman geçirmek ve eğlenmek amacıyla kumar oynamaya yönelebilmektedirler.
Patolojik Kumar Oynamanın Nedenleri
Bu bozukluğun ortaya çıkışına dair tıp ve psikoloji dünyasında farklı yaklaşımlar mevcuttur. Patolojik kumar oynama; sıklıkla depresyon, bipolar bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk, kişilik bozuklukları, psikotik bozukluklar, dikkat bozuklukları ve nörolojik rahatsızlıklarla birlikte görülür.
1. Biyolojik Yaklaşımlar
Biyolojik açıdan beynin belirli bölgelerinin anormal çalışması ve Dopamin, serotonin, opioid sistem gibi nörotransmitter düzeylerindeki dengesizlikler sorumlu tutulmaktadır. Ayrıca, ebeveynlerinde patolojik kumar alışkanlığı olan çocuklarda bu durumun daha sık görülmesi, genetik faktörlerin etkisini kanıtlar niteliktedir.
2. Psikososyal Yaklaşımlar
| Yaklaşım Türü | Temel Odak Noktası |
|---|---|
| Dinamik Teori | Bağımsızlık duygusu, güçsüzlüğün inkarı ve onaylanma ihtiyacı. |
| Bilişsel Yaklaşım | Kişinin kendine has özel yetenekleri olduğuna ve bu sayede kazanacağına dair inancı. |
| Kişisel Özellikler | Konsantrasyon ve bellek işlevlerinde zayıflık, sonuçları hemen alma arzusu. |
| Kültürel Etkiler | Sosyal öğrenme, aile içi tolerans ve kumarın kültürel olarak aktarılması. |
Freud'a göre ise bu durum, erkeğin babasıyla olan rekabeti ve sevgi-nefret ilişkisinin bir yansımasıdır. Kişi, babaya karşı duyduğu zıt duyguların bir sonucu olarak kaybederek kendini cezalandırma isteği duyabilir.
Kumar Bağımlılığının Sonuçları ve Tedavi Süreci
Patolojik kumar oynama, yasal ve sosyal sonuçları nedeniyle ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Süreç genellikle düzelmeler ve tekrarlamalarla devam eder. Kumar oynamaya iten temel motivasyonlar arasında heyecan arama, para ihtiyacı ve olumsuz duygularla mücadele etme isteği yer alır.
Tedavi Yöntemleri
Tedavi süreci hem biyolojik hem de psikososyal müdahaleleri kapsamaktadır:
- Biyolojik Tedavi: Antidepresanlar, opioid antagonistleri, duygudurum düzenleyiciler ve antipsikotikler kullanılır.
- Psikososyal Tedavi: Psikodinamik terapiler, Bilişsel Davranışçı Terapiler (BDT), grup terapileri, çift terapileri ve kendi kendine yardım programları uygulanır.
Psikiyatrist Dr. Necati Çobanoğlu
