PANİK ATAK NEDİR? NASIL ANLARIM? NEDEN OLUR? NE YAPABİLİRİM?

PANİK ATAK NEDİR? NASIL ANLARIM? NEDEN OLUR? NE YAPABİLİRİM?

⚠️ Önemli Not: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi bir tanı veya tedavi tavsiyesi niteliği taşımaz. Panik atak belirtileri, bazı fiziksel rahatsızlıklarla benzerlik gösterebilir. Bu semptomları ilk kez yaşıyorsanız veya şiddeti artıyorsa, durumu netleştirmek için mutlaka bir tıp doktoruna veya ruh sağlığı uzmanına danışınız.

Panik Atak Nedir? Nasıl Anlarım?

DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı), panik atağı "yoğun bir korku veya yoğun bir rahatsızlık hissinin aniden başladığı ve dakikalar içinde zirveye ulaştığı ayrı bir dönem" olarak tanımlar.

Bir durumun DSM-5 kriterlerine göre panik atak sayılabilmesi için aşağıdaki 13 belirtiden en az 4 tanesinin aynı anda görülmesi gerekir:

Fiziksel Belirtiler

1. Palpitasyon: Kalp çarpıntısı, kalbin küt küt atması veya kalp hızının artması.
2. Terleme: Soğuk ya da sıcak ter dökme.
3. Titreme: Sarsılma veya tüm vücutta titreme hissi.
4. Nefes Darlığı: Boğuluyormuş gibi olma veya nefesin kesilmesi hissi.
5. Boğulma Hissi: Boğazda düğümlenme veya tıkanma hissi.
6. Göğüs Ağrısı: Göğüste sıkışma, baskı veya ağrı.
7. Bulantı: Karın ağrısı veya mide bulantısı (abdominal distress).
8. Baş Dönmesi: Sersemlik, ayakta duramama, bayılacakmış gibi hissetme.
9. Üşüme veya Ateş Basması: Vücut ısısında ani değişimler.
10. Parestezi: Uyuşma veya karıncalanma hissi (özellikle ellerde ve ağız çevresinde).

Bilişsel ve Psikolojik Belirtiler

1. Derealizasyon/Depersonalizasyon: Gerçek dışılık hissi (çevre yabancılaşması) veya kendine yabancılaşma (vücudunun dışındaymış gibi hissetme).
2. Kontrolü Kaybetme Korkusu: "Çıldırıyorum" veya "kontrolümü yitiriyorum" korkusu.
3. Ölüm Korkusu: O an öleceğine dair yoğun ve durdurulamaz bir inanç.

Önemli Ayırıcı Tanılar

DSM-5 bu belirtilerin değerlendirilmesinde bazı kritik sınırları çizer:

• Süre: Belirtiler genellikle 10 dakika içinde zirveye ulaşır, ancak bu süre kişiden kişiye değişebilir.
• Tıbbi Durum Dışlaması: Bu belirtilerin bir maddenin (ilaç veya uyuşturucu) ya da başka bir tıbbi durumun (örn. hipertiroidi, kalp ritim bozuklukları) doğrudan fizyolojik etkisine bağlı olmaması gerekir.
• Beklenen vs. Beklenmedik: Panik ataklar, belli bir korku nesnesiyle karşılaşıldığında (beklenen) veya hiçbir sebep yokken (beklenmedik) ortaya çıkabilir.

Not: Tek başına bir panik atak geçirmek "Panik Bozukluk" tanısı almak için yeterli değildir. Panik Bozukluk tanısı için, ataklardan sonraki süreçte başka atakların geleceğine dair sürekli bir kaygı duyma (beklenti anksiyetesi) veya ataklardan kaçınmak için davranış değişiklikleri gösterme kriteri aranır.

! Bu kriterler yalnızca uzmanlar tarafından tanı koyma sürecinde kullanılır. Belirtileri kendinizde görmeniz, mutlaka bir bozukluğunuz olduğu anlamına gelmez; profesyonel bir değerlendirme şarttır…

Peki Panik Atak Neden Olur?

Panik atağın nedenlerinin değerlendirmesi farklı ekollere göre farklı şekillerde değerlendirilebilir. Mesela eğer geçmişte yaşanan olaylarla çalışan bir ekolde daha çok bu kısma odaklanırken daha düşünce ve davranış temelli yaklaşımlar şu anda yaşananlar üzerinden bir değerlendirme yaparlar. Bu yazıda daha çok şu anda deneyimlenen kısımlarla ilerlenecek. Fakat bu çözümler genelde kısa sürede başa çıkabilmeye yardımcı olsa da uzun vadede sonuç almak için bu sorunun geçmiş bağlantılarına da değinmek gerekecektir. Böyle bir noktada daha uzun soluklu bir süreç sizi bekleyebilir.

Genel itibariyle değerlendirecek olursak Panik Atak yaşayan kişilerin güvenlik sisteminde bir hata vardır. Yani aslında yanlış zamanda çalan bir alarm olarak düşünebilirsiniz. Çünkü insan vücudu tehlike algıladığı zaman savaş ya da kaç sistemini devreye sokar. Savaş ya da kaç tepkisinin sebebi kişinin tehlikeden korunmasını sağlamaktır. Yani tehlikeyle karşılaştığında ya kaçacaktır ya da savaşacaktır. Beyin bir tehlike algıladığında bedene sinyal gönderir ve beden de otomatik olarak savaşmak ya da kaçmak için gerekli uzuvları çalıştırır. Örneğin kalp atışının hızlanması, terleme, bacakların karıncalanması vs hepsi bunun için programlanmıştır. İşte panik atak yaşayanların güvenlik sistemindeki hata budur aslında. Bir tehlike algıladığını sanıyor ki panik atak yaşayan kişilerin bunları algılama konusunda daha hassastırlar, bu sebeple de en ufak tetikleyici durumda devreye girebiliyorlar. Bu duyarlılık beden duyumlarına karşı da aynı hassasiyeti doğuruyor. Bedende olan en ufak değişiklik tehlike olarak yorumlanıp artan kortizol ve adranalin sebebiyle belirtilerin daha da artış göstermesine neden oluyor. Bununla birlikte tehlike algısını artıracak güvenlik ve kaçınma davranışları da aslında bizim bu döngüyü pekiştirmemize neden oluyor. Bununla birlikte durduk yere oluyor sandığımız ataklar genelde bir birikimin sonucu meydana gelebiliyor. Gün içerisinde biriken stres seviyesi bardağı taşırarak bir atak halinde görülebiliyor.

Ne Yapabilirim?

1. Atak anında yaşadığınız fizyolojik belirtilerin sadece bir panik atak belirtisi  olduğu ve atağın sanki ölüyormuş gibi hissettirse de sadece güvenlik sisteminde bir hatadan kaynaklı olduğunu kendinize hatırlatın. Atak anında buna inanmak zor fakat atak yaşamadığımız zamanlarda bunun pratiğini yapıyor olmak atak anında hatırlamamızı kolaylaştıracaktır.

1. Grounding yani topraklanma egzersizlerini alışkanlık haline getirin ve atak esnasında kullanmaya çalışın. Mesela o an odada var olan bir vazoya odaklanarak onun rengine, şekline odaklanmak. Etrafta gördüğümüz renkleri saymak, dokunduğunuz yerlerin dokusunu anlamaya çalışın mesela koltuğun yüzeyine dokunduğunuzda dokuyu hissetmeye çalışın…

1. Nefes alışverişlerini düzenlemek ve kas gevşetme egzersizlerini denemek vücudunu gevşetecektir. Hızlı ve düzensiz alınan nefesler bedensel belirtileri artırabilir.

1. Kullandığın kaçınma stratejilerini bir an önce bırak. Örneğin panik anında ilaç içmek, doktora gitmek vb. Çünkü bu stratejiler kısa sürede seni rahatlatsa da uzun vadede atakların pekişmesine ve döngüde daha çok kalmana neden olur.

1. Atak sonrasında sakinleştiğinde seni nelerin tetiklediğini, düşünce hatalarını, gün içerisinde duygularını nasıl düzenlediğini, sana iyi gelmeyen işlevsiz baş etme yöntemlerini gözden geçir. Ve bir an önce bunlarla ilgili düzenlemeler yapmak için adıma at.

Atak anı geçtikten ve rahatladıktan sonra tekrardan panik atak yaşayabilecek olmanın kaygısı devam eder. Bu sebeple problemin asıl nedeni anlaşılmalı, döngüyü pekiştiren unsurlar fark edilmeli, işlevsiz düşünce ve davranış kalıpları ele alınmalıdır. Fakat bu durumda çoğu zaman işlevsiz örüntüleri tek başına fark etmek kolay olmayabiliyor. Bu yüzden bunları görmenizi sağlayacak ve yeni öğrenme süreçlerinde size yardım edebilecek bir uzmana ihtiyaç duyabilirsiniz. Eğer arka planda sorunu besleyen başka şeyler varsa bunların ele alınması ve farklı stratejilerin uygulanması gerekebilir. Panik atak sadece o an gerçekleşen bir şeyden çok arka plandaki çözülmemiş meselelerden kaynaklanabileceği gibi bunları ortaya çıkarmak ve buradaki iyileştirmek gerekebilir. Bu sebeple en yakın uzmandan bir destek almanız, süreci daha az sancılı geçirmenize yardım edecektir.