Özgüven Farkında Olmaktır!

Özgüven Kavramı ve Farkındalık İlişkisi

Özgüven, sözlük anlamı itibarıyla en basit haliyle “insanın kendine güvenmesi” şeklinde tanımlansa da aslında oldukça karmaşık ve bazen içi boşaltılmış bir söylemdir. Psikolojik derinlikte bu kavramı sadece bir güven duygusuyla sınırlamak yerine, farkındalık terimi üzerinden okumak çok daha sağlıklı bir yaklaşım sunmaktadır. Bu içerikte, özgüvenin toplumsal algıdaki yanlışlarını ve neden farkındalık kavramının bu noktada daha kritik bir rol oynadığını inceleyeceğiz.

Özgüven Hakkında Bilinen Yanlışlar ve Kavramsal Boşluklar

Toplum içerisinde, bireylerin sergilediği belirli kalıp davranışlar genellikle doğrudan özgüvenli olmak ile ilişkilendirilmektedir. Yaygın kanıya göre; sıcakkanlı, esprili, girişken, geniş bir çevreye sahip, maddi gücü yüksek veya korkusuz görünen kişiler yüksek özgüvenli olarak nitelendirilir. Ancak bu sıfatlar, özgüveni bir skalaya yerleştirdiğimizde (düşük-orta-yüksek) beraberinde ciddi riskler ve çelişkiler getirebilmektedir.

Özgüveni temsil ettiği düşünülen bu niteliklerin “aşırı” boyuta ulaşması, bireyin algılanış biçimini tamamen değiştirebilir. Aşağıdaki tablo, bu niteliklerin aşırıya kaçtığında nasıl negatif birer etikete dönüştüğünü göstermektedir:

Özgüvenin Psikolojik Temeli: "Olduğum Ben" ve "Olmak İstediğim Ben"

Birçok uzman psikolog, özgüvenin temelinde “olduğum ben” ile “olmak istediğim ben” arasındaki mesafenin yattığını kabul eder. Bu iki kavram arasındaki fark açıldıkça bireyin özgüveni düşer; fark kapandıkça ise özgüven artar. Ancak burada asıl mesele, bireyin mevcut benliğini ne kadar doğru tanıdığı ve hedeflediği benliğe nasıl ulaşacağıdır. İşte bu noktada, özgüvenin yerini çok daha kapsayıcı olan farkındalık terimi almaktadır.

Özgüvenin Anahtarı Olarak Farkındalık

Gerçek anlamda özgüvenli olmak, aslında her yönüyle farkında olmak demektir. Bu durum; kişinin kendi kapasitesini, yapabileceklerini, zayıf ve güçlü yönlerini net bir şekilde görmesini sağlar. Farkındalık sahibi bir birey, kendi isteklerini yönetebilir, duygularını anlamlandırabilir ve olaylar karşısında vereceği tepkileri önceden kestirebilir.

Farkındalığın Pratik Yaşamdaki Yansımaları

Farkındalık, bireyin dış dünyadan gelen eleştirilere karşı direncini artırır. Bu süreci şu örneklerle somutlaştırabiliriz:

• Yetenek Yönetimi: Dans konusunda zayıf olduğunu ancak farklı alanlarda güçlü olduğunu bilen bir kişi, dans edememeyi bir zayıflık olarak görmez. Diğer alanlardaki başarısının farkında olduğu için özsaygısı zedelenmez.
• Duygusal Strateji: Girişken bir davranış sergilediğinde başarısızlık veya eleştiriyle karşılaşabileceğini bilen kişi, bu duygularla başa çıkma stratejilerini geliştirir. Kendini suçlamak yerine eksiklerini belirleyerek gelişim odaklı hareket eder.
• Dış Etkenlere Karşı Korunma: Bir başkası size ağır bir ithamda bulunsa dahi, siz var olan durumun ve gerçekliğinizin farkında olduğunuzda, karşıdaki kişinin sözleri kendinize olan güveninizi sarsamaz.

Sonuç olarak; özgüven bir dış görünüş veya davranış kalıbı değil, kişinin kendi gerçekliğine dair sahip olduğu derin bir farkındalıktır.

Psk. Vedat Demiral