OVER KİSTLERİ (YUMURTALIK KİSTLERİ):
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Yumurtalık Kistleri ve Sınıflandırılması
Yumurtalıklarda (over) gelişen kistik oluşumlar, özellikle üreme çağındaki kadınlarda oldukça sık görülür. Bu oluşumların büyük bir çoğunluğu iyi huylu karakterdedir. Kistlerin doğru sınıflandırılması, hastanın takip süreci ve uygulanacak tedavi yönteminin belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.
Yumurtalık Kistlerinin Kategorize Edilmesi
Yumurtalık kistleri, kökenlerine ve yapısal özelliklerine göre şu şekilde gruplandırılır:
- Fonksiyonel Kistler: Folikül kisti, corpus luteum kisti ve teka-lutein kistleri bu gruptadır.
- Hiperplastik Kistler: Germinal inklüzyon kisti, hipertekosis ve polikistik over yapısı.
- Endometrial Kistler: Halk arasında çikolata kisti olarak bilinir.
- Kistik Tümörler: Kanser olmayan iyi huylu tümöral kistlerdir (Seröz kist adenom, musinöz kist adenom, kistadenofibrom, brenner tümörü).
- Sex Kord Mezenkimal Tümörler: Teka hücreli ve hilus hücreli tümörler.
- Bağ Dokusu Tümörleri: Fibroma.
- Üreme Hücreli Tümörler: Matur kistik teratom, karsinoid tümörler ve gonadoblastoma.
Bu oluşumların tamamı iyi huylu kabul edilse de kesin tanı ancak patolojik inceleme ile konulabilir. Günümüzde yüksek çözünürlüklü transvajinal ultrasonlar ve kanda bakılan CA125 gibi tümör belirteçleri sayesinde ameliyat öncesi teşhis büyük oranda konulabilmektedir.
Fonksiyonel ve Hormonal Kistler
Folikül Kistleri
Yumurta gelişimi sırasında çatlama gerçekleşmediğinde folikül büyümeye devam ederek folikül kistini oluşturur. Genellikle 2-3 cm boyutunda olan bu kistler nadiren şikayete yol açar ve çoğunlukla rutin kontrollerde tesadüfen saptanır. 8-9 cm’ye ulaşsalar dahi yaklaşık 8 hafta içinde kendiliğinden gerilerler. Eğer 7 cm’yi geçen bir kist 8 haftalık süreçte küçülmezse, laparoskopik cerrahi ile alınması uygundur.
Corpus Luteum Kistleri
Yumurtlama sonrası oluşan "sarı cisimcik" (corpus luteum) belirginleşirse bu kist meydana gelir. İçerisinde kan barındırabilir ve bu kanın karın boşluğuna sızması ani ve şiddetli kasık ağrısına neden olur. Genellikle adet sonrası kendiliğinden kaybolur. Ancak şiddetli iç kanama veya torsiyon (kistin dönmesi) durumunda acil laparoskopi zorunludur.
Teka Lutein Kistleri
Nadir görülen bu kistler her iki yumurtalıkta birden oluşur. Genellikle mole gebeliği veya plasenta kanserlerine eşlik ederler. 15 cm boyuta ulaşabilen bu yapılar, gebeliğin sonlanmasıyla birlikte kendiliğinden iyileşme eğilimindedir.
Yumurtalık Kistlerine Klinik Yaklaşım Rehberi
Kistlerin takibinde veya cerrahi kararında kullanılan kriterler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| İyi Huylu / Takip Kriterleri | Kötü Huylu Şüphesi / Ameliyat Kriterleri |
|---|---|
| 10 cm'den küçük ve hareketli | 10 cm'den büyük boyut |
| Tek taraflı yerleşim | Çift taraflı (bilateral) yerleşim |
| Karın içinde sıvı (asit) yok | Karın içinde sıvı varlığı |
| CA125 değeri normal | CA125 değeri yüksek |
| Saf kistik yapı | Katı (ur/solid) alanlar ve yapışıklık |
| 4-6 haftalık gözlemde küçülme | Kitlede büyüme veya küçülmeme |
Tümöral Kistik Oluşumlar
Seröz ve Musinöz Kist Adenomlar
Seröz kist adenomlar, en sık görülen iyi huylu tümöral kistlerdir. Çift taraflı olma eğilimindedirler. Eğer kist içinde papiller çıkıntılar ve katı alanlar varsa kanser riski açısından dikkatle incelenmelidir. Musinöz kist adenomlar ise genellikle tek taraflıdır ve 20 cm gibi dev boyutlara ulaşabilir. Tedavisi genellikle kistin bulunduğu yumurtalığın alınmasıdır.
Psodomixoma Peritonei Tehlikesi
Musinöz kistlerin yırtılması veya iğne ile boşaltılmaya çalışılması sonucu kist içeriğinin karın içine dökülmesiyle oluşur. Histolojik olarak iyi huylu olsa da klinik seyri kanser gibidir; tüm karın boşluğu yapışkan bir sıvı ile dolar ve cerrahi tedavisi oldukça güçtür.
Yumurtalık Kistlerinde Acil Durumlar
Over Kist Torsiyonu (Boğulma)
Büyüyen yumurtalık kistinin kendi etrafında dönmesi sonucu kan akışının kesilmesidir. Bu durum dokun ölümüne (iskemi) yol açar. En tipik belirtisi, hiçbir ağrı kesiciye yanıt vermeyen, hastayı iki büklüm bırakan ani ve şiddetli ağrıdır. Erken müdahale edilirse yumurtalık kurtarılabilir; aksi halde organın alınması gerekir.
Yumurtalık Kist Rüptürü (Yırtılma)
Kist içeriğinin veya kanın karın içine sızmasıdır. Genellikle corpus luteum kistlerinde görülür. Çoğu vaka kendiliğinden durur ve takip edilir. Ancak kanamanın durmadığı ve hastanın genel durumunun bozulduğu vakalarda kapalı operasyon (laparoskopi) ile müdahale edilerek kanama alanı temizlenmelidir.
