OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARDA SERUM MELATONİN DÜZEYLERİ, UYKU ALIŞKANLIKLARI VE KLİNİK BELİRTİLER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ; VAKA KONTROL ÇALIŞMASI THE EVALUATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN SERUM MELATONIN LEVELS, SLEEP HABITS
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Otizm Spektrum Bozukluğu ve Melatonin İlişkisi: Bir Pilot Çalışma
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı almış çocuklarda serum melatonin düzeyleri, uyku alışkanlıkları ve klinik belirtiler arasındaki ilişkiyi inceleyen bu pilot çalışma, nörogelişimsel bozuklukların biyokimyasal temellerine ışık tutmaktadır. Çalışma kapsamında, DSM-V kriterlerine göre OSB tanısı alan 2-8 yaş arası çocuklar ile sağlıklı kontrol grubu karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir.
Çalışmanın Amacı ve Kapsamı
Bu araştırmanın temel amacı, OSB'li olgularda endojen melatonin düzeylerini ölçmek ve bu değerlerin uyku kalitesi ile klinik şiddet üzerindeki etkilerini belirlemektir. Çalışmaya toplamda 71 katılımcı dahil edilmiş olup, katılımcıların %81,7’sini erkek çocuklar oluşturmaktadır. Araştırma süresince şu parametreler titizlikle değerlendirilmiştir:
- Vitamin D, ferritin, serum demiri ve demir bağlama kapasitesi.
- Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi verileri.
- OSB grubuna özel ABC (Autism Behavior Checklist) ve M-CHAT ölçek skorları.
- Sabah saatlerinde (08:30-10:30) alınan kan örneklerinden elde edilen serum melatonin seviyeleri.
Gereç ve Yöntem: Metodolojik Yaklaşım
Çalışma, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu onayıyla prospektif ve kontrollü bir modelde yürütülmüştür. Dışlanma kriterleri arasında bilişsel işlevleri etkileyen ek tıbbi hastalıklar, son 1 ayda ilaç kullanımı (psikotrop, SSRI, antipsikotik vb.) ve uyku düzenini bozan kronik durumlar yer almaktadır.
Laboratuvar Analizleri ve İstatistiksel Yöntem
Serum melatonin düzeyleri, ELISA (Enzime Bağlı İmmünosorbent Deneyi) yöntemiyle pg/mL cinsinden ölçülmüştür. Diğer biyokimyasal parametreler için kemilüminesans, fotometrik ve HPLC yöntemleri tercih edilmiştir. Verilerin analizi SPSS 25.0 programında; normal dağılım göstermeyen değişkenler için Mann Whitney U, kategorik veriler için ise Ki-kare testleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Araştırma Bulguları ve Veri Analizi
Yapılan analizler sonucunda, OSB grubu ile kontrol grubu arasında melatonin salınımı ve bazı biyokimyasal değerler açısından istatistiksel olarak anlamlı farklar saptanmıştır.
| Parametre | OSB Grubu (n=38) | Kontrol Grubu (n=33) | p Değeri |
|---|---|---|---|
| Ortalama Yaş (Ay) | 44,4 ± 20,4 | 51,2 ± 20 | 0,104 |
| Melatonin Düzeyi (U/L) | 823,2 ± 237,9 | 677,4 ± 254,7 | 0,027 |
| B12 Vitamini (mg/L) | 366,1 ± 180,2 | 257,2 ± 284,9 | 0,019 |
| Anti-Streptolizin O (IU/mL) | 27,4 ± 8,9 | 67,6 ± 85,7 | 0,012 |
Öne Çıkan Klinik Sonuçlar
- Melatonin Farklılığı: OSB grubunda gündüz ölçülen melatonin düzeyleri, kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p=0,027). Bu durum, özellikle erkek çocuklarda daha belirgindir (p=0,020).
- Uyku Alışkanlıkları: OSB'li çocuklarda "altını ıslatma" skoru daha yüksekken, "gün içi uykululuk" skoru kontrol grubuna göre daha düşük saptanmıştır.
- Klinik Şiddet ve Vitamin D: Ağır OSB kliniğine sahip çocuklarda D vitamini ve demir bağlama kapasitesi, hafif ve orta vakalara göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p=0,005).
- Cinsiyet Faktörü: Kız çocukları arasında melatonin düzeyleri açısından gruplar arası anlamlı bir fark gözlenmemiştir.
Tartışma ve Sonuç
Araştırma verileri, OSB'li çocuklarda melatoninin sirkadiyen ritminin bozulmuş olabileceğini, literatürde "inverted" (ters) ritim olarak tanımlanan durumun varlığını desteklemektedir. Normal şartlarda gece yükselmesi gereken melatonin seviyelerinin OSB'li olgularda gündüz yüksek seyretmesi, melatonin reseptör duyarsızlaşması ihtimalini güçlendirmektedir.
Klinik Çıkarımlar
- OSB'de uyku problemlerinin biyokimyasal bir temeli bulunmaktadır.
- Melatonin düzeylerinin cinsiyete göre farklılık göstermesi, tedavi modalitelerinin cinsiyete özel planlanması gerektiğini düşündürmektedir.
- Gündüz ölçülen yüksek melatonin seviyeleri, sirkadiyen ritim bozukluğunun önemli bir göstergesidir.
Not: Bu çalışma, katılımcıların uyku ve melatonin düzeyini etkileyebilecek herhangi bir ilaç kullanmıyor olması nedeniyle literatürdeki diğer çalışmalardan ayrışan güçlü bir metodolojiye sahiptir. Gelecekte yapılacak 24 saatlik izlemler ve daha geniş örneklemli çalışmalar, bu bulguların kesinleşmesine katkı sağlayacaktır.
