Osteoartrit Nedir? Nasıl Oluşur?
- Osteoartrit, yaşlanma, obezite ve travmalar nedeniyle eklem kıkırdağının yapısının bozulmasıyla ortaya çıkan kronik bir hastalıktır.
- Hastalığın tanısı fiziksel muayene ve görüntüleme yöntemleriyle konulurken; tedavide ağrıyı azaltmak ve hareket kabiliyetini korumak hedeflenmektedir.
- Tedavi süreci kilo kontrolü, egzersiz ve ilaç kullanımını kapsayan yaşam tarzı değişikliklerinin yanı sıra ileri vakalarda cerrahi müdahaleleri içerir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Osteoartrit Nedir?
Osteoartrit, dünya genelinde orta ve ileri yaş grubundaki bireyleri en çok etkileyen kronik eklem hastalığıdır. Halk arasında yaygın olarak eklem kireçlenmesi veya eklemlerin aşınması şeklinde adlandırılır. Genellikle yaşlanmaya bağlı olarak gelişse de spor yaralanmaları veya mesleki travmalar sonucunda daha erken yaşlarda da görülebilmektedir.
Osteoartrit Nasıl Oluşur?
Bu hastalık yavaş seyirli bir süreçtir. Yaşlanma ile birlikte eklemin kıkırdak yapısı değişime uğrar. Fazla kilo, düşme veya mekanik travmalar kıkırdakta parçalanmaya yol açarak; menisküs ve bağ zedelenmelerini, eklem aralığında daralmayı ve yeni kemik oluşumlarını tetikler.
Osteoartritin en sık görüldüğü bölgeler şunlardır:
- Omurga (Bel ve boyun bölgeleri)
- Diz ve Kalça eklemleri
- El eklemleri
- Daha nadir olarak omuz ve ayak bileği
Gut veya romatoid artrit gibi eklemi aşındıran hastalıklar, osteoartrit gelişimini hızlandırır. Hastalık; eklem ağrısı, tutukluk, kemik büyümesine bağlı sert şişlikler ve hareket esnasında takılma hissi ile kendini gösterir.
Osteoartrit Kimlerde Görülür?
Osteoartrit, yaşlılarda en fazla sakatlık yaratan eklem hastalığıdır. İstatistiksel verilere göre, 70 yaş üzerindeki bireylerin %70'inde radyolojik bulgulara rastlanmaktadır. Bir kişinin yaşamı boyunca diz osteoartriti geliştirme riski %46, kalça osteoartriti riski ise %25 civarındadır.
Risk grupları şu şekilde sıralanabilir:
- İleri yaştaki bireyler
- Ailesinde (birinci derece akrabalarda) osteoartrit öyküsü olanlar
- Obezite sorunu yaşayanlar
- Tekrarlayan eklem yaralanması veya aşırı kullanım öyküsü olanlar
- Bacak boyu eşitsizliği gibi eklem deformitesi bulunanlar
Osteoartrit Tanısı Nasıl Konur?
Tanı süreci; hastanın öyküsü, fiziksel muayene ve görüntüleme yöntemlerinin kombinasyonu ile yönetilir. Dinlenme sonrası oluşan kısa süreli tutukluk ve hareketle artan ağrı tipik belirtilerdir. Tanı koymak için direkt grafiler (röntgen) ve gerekli durumlarda MRI (Manyetik Rezonans Görüntüleme) kullanılır.
Osteoartrit Tedavi Yöntemleri
Eklem hasarı oluştuktan sonra bunu tamamen geriye döndürecek bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Tedavinin temel amacı, ağrıyı kontrol altına almak ve eklem hareket açıklığını korumaktır. Bu süreçte fizik tedavi, ilaç tedavisi ve cerrahi müdahaleler multidisipliner bir yaklaşımla uygulanır.
1. Fiziksel Tedaviler ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Eklemi yoran aktivitelerden kaçınmak tedavinin ilk adımıdır. Diz kireçlenmesi olan hastaların çömelerek iş yapmaması, merdiven yerine asansör kullanması ve destekli koltuklardan kalkması önerilir.
| Uygulama | Faydası |
|---|---|
| Kilo Vermek | Her 10 kg kayıp, dizlere binen yükü 40 kg azaltır. |
| Egzersiz | Kas gücünü artırır, tutukluğu azaltır. |
| Yardımcı Cihazlar | Baston veya walker kullanımı dengeyi sağlar ve yükü hafifletir. |
| Sıcak/Soğuk Uygulama | Belirtileri geçici olarak hafifletir. |
2. İlaç Tedavileri
İlaçlar; topikal (sürme), oral (ağızdan) ve enjeksiyon şeklinde uygulanabilir:
- Topikal İlaçlar: Kapsaisin krem ve diklofenak jeller doğrudan bölgeye uygulanır.
- Ağızdan Alınanlar: Parasetamol en güvenli seçenektir. NSAİİ grubu ilaçlar (ibuprofen vb.) ise mide, böbrek ve kalp hastalarında risk taşıdığı için dikkatli kullanılmalıdır.
- Enjeksiyonlar: Kortizon veya hiyalüronik asit enjeksiyonları, diz protezi ihtiyacını birkaç yıl erteleyebilir.
3. Cerrahi Müdahale
Tıbbi tedavinin yetersiz kaldığı, şiddetli ağrı ve işlev kaybının olduğu durumlarda eklem replasmanı (protez) veya sinir basısını gideren cerrahi işlemler tercih edilir.
Destekleyici Tedaviler ve Takviyeler
Glukozamin ve kondroitin sülfat gibi takviyelerin etkinliği bilimsel olarak plasebodan farksız bulunmuştur. Bu takviyeler su tutulumu ve tansiyon yükselmesi gibi yan etkilere yol açabilir. PRP veya ozon tedavileri henüz uluslararası romatoloji cemiyetlerinin (ACR/EULAR) standart önerileri arasında yer almamaktadır.
Osteoartritli Hastalar İçin Altın Öneriler
- Otururken ve uyurken boyun/sırt bölgesini destekleyin.
- Eklemleri zorlayan bükme hareketlerinden kaçının.
- Vücut kitle indeksi 35'in üzerinde olanlarda, ACR tarafından zayıflatma cerrahisi önerilebilmektedir.
- Günlük aktivitelerde ergonomik aletler (pizza kesici bıçaklar, süngerli kalemler vb.) kullanın.
- Tedavi sürecinde bir Romatoloji uzmanı ile birlikte fizik tedavi ve ortopedi uzmanlarından destek alın.
