Mantar Enfeksiyonları Hakkında

Kronik Mukokütanöz Kandidoz (KMK) Nedir?

Kronik mukokütanöz kandidoz (KMK); deri, mukoza membranları ve tırnakların Candida türleri (özellikle C. albicans) ile gelişen, kronik ve tedaviye dirençli enfeksiyonlarıyla karakterize nadir bir bozukluktur. Bu hastalıkta mantar enfeksiyonları genellikle sistemik bir yayılım göstermez. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) sınıflamasına göre KMK, primer immün yetmezlikler kategorisinde yer almaktadır.

KMK Etiyopatogenezi ve İmmünolojik Temelleri

KMK hastalarında, Candida antijenlerine karşı antikor yanıtları normal düzeyde seyretmesine rağmen, hücresel immünitede selektif bir bozukluk mevcuttur. Bu durumun temel özellikleri şunlardır:

• Deri Anerjisi: İntradermal kandida testine karşı yanıt alınamaz.
• Lenfosit Fonksiyon Bozukluğu: In vitro koşullarda lenfositlerin kandida antijenine karşı çoğalamadığı ve makrofaj inhibitör faktör üretemediği gözlenir.
• Sitokin Dengesizliği: IL-2 düzeylerinde düşüş, IL-6 ve IL-10 düzeylerinde artış saptanır. Bu durum Th1/Th2 dengesinin Th2 lehine bozulmasına yol açar.
• Genetik Geçiş: Hastalık otozomal resesif, otozomal dominant veya sporadik formlarda görülebilir.

Kronik Mukokütanöz Kandidoz Sınıflandırması

KMK, klinik bulgularına ve genetik geçişine göre farklı tiplere ayrılmaktadır. Aşağıdaki tablo güncel sınıflandırma yöntemlerini özetlemektedir:

Klinik Bulgular ve Eşlik Eden Hastalıklar

KMK hastalarında en belirgin klinik tablo, dili ve ağız boşluğunu kaplayan tekrarlayıcı oral kandidozdur. Bebeklerde bu tabloya sıklıkla bez dermatiti eşlik eder. Ciltteki tekrarlayan lezyonlar zamanla hiperkeratoz oluşumuna neden olabilir.

Endokrinolojik ve Diğer Komplikasyonlar

Hastaların yaklaşık yarısında endokrin bozukluklar ve organ-spesifik otoantikorlar görülür. Başlıca klinik bulgular şunlardır:

• Endokrinopati: En sık hipoparatiroidi görülür; bunu Addison hastalığı ve hipotiroidi izler.
• Enfeksiyon Yatkınlığı: S. aureus ve H. influenzae gibi bakteriyel ajanlara karşı duyarlılık artabilir.
• Gastrointestinal Sorunlar: Demir eksikliği anemisi, kronik aktif hepatit ve malabsorbsiyon.
• Ektodermal Bulgular: Vitiligo, alopesi ve diş enamel displazisi.

APECED Sendromu (Otoimmün Poliglandüler Sendrom Tip 1)

APECED, otozomal resesif geçişli kompleks bir sendromdur. Hastalıktan sorumlu olan AIRE (otoimmün regülatör) geni, 21q22.3 kromozomunda lokalize edilmiştir. Bu gen, timusta self-toleransın korunmasında kritik rol oynar.

APECED Tanı Kriterleri (Aşağıdakilerden en az ikisinin varlığı):

1. Kronik mukokütanöz kandidoz
2. Hipoparatiroidi
3. Addison hastalığı

Tanı ve Laboratuvar Yöntemleri

KMK tanısı, hastanın yaşına ve klinik bulgularına göre özelleştirilmiş testler gerektirir:

• 1 Yaş Altı: Tam kan sayımı (CBC), lenfosit fenotipleme ve mitojenlere T hücresi yanıtı.
• Çocuklar: Kandida cilt testi, sitokin yanıtları ve endokrin fonksiyon testleri (Kalsiyum, TSH, Kortizol).
• Erişkinler: HIV taraması ve timomayı dışlamak amacıyla akciğer tomografisi.

Tedavi Yaklaşımları

KMK tedavisinde hem antifungal ajanlar hem de immün sistemi düzenleyici yöntemler kullanılmaktadır.

Antifungal Tedaviler

• Birinci Basamak: Mikostatin (Nistatin).
• Oral Ajanlar: Ketakonazol, flukanazol ve itrakanazol.
• Dirençli Vakalar: İntravenöz flukanazol, mikonazol veya Amfoterisin B.

İmmunoterapi ve Diğer Yöntemler

• H2 Reseptör Antagonistleri: Hücresel immüniteyi uyarmak amacıyla Cimetidine kullanımı.
• İleri Tedaviler: Kandida-spesifik transfer faktörü, timus nakli ve kemik iliği nakli başarılı sonuçlar verebilen yöntemler arasındadır.