Makat geliş

Gebelikte Bebeğin Pozisyonu ve Prezentasyon Kavramı

Hamilelik süreci boyunca bebekler rahim içerisinde sürekli hareket halindedir. Özellikle erken dönemlerde, bebeğin içinde yüzdüğü sıvı miktarı bebeğe oranla daha fazla olduğu için bebek her türlü pozisyonda bulunabilir. Bebeğin ve rahmin şekli genellikle bu duruşu belirleyen temel unsurlardır. Hamilelik ilerledikçe bebeğin eğilimi baş aşağı durmak yönündedir; bebeğin önde gelen kısmına ise tıbbi literatürde prezentasyon adı verilir.

Doğum anı yaklaştığında bebeklerin yaklaşık %96'sı baş ile prezente olur, yani doğum kanalına ilk olarak başları girer. Ancak bebeklerin %3-4'lük bir kısmı rahim içinde ters durmayı tercih eder. Kafanın yukarıda, poponun ise aşağıda olduğu bu durum makat geliş olarak adlandırılır. Doğum eylemi başladığında bebeğin geliş pozisyonu, doğumun seyrini ve güvenliğini doğrudan etkileyen en kritik faktördür.

Makat Geliş Neden Riskli Kabul Edilir?

Başı ile gelmeyen bir bebeğin doğumu her zaman daha zor ve riskli kabul edilir; hatta bazı durumlarda normal doğum olanaksız hale gelebilir. Bebeğin vücudundaki en geniş kısım kafasıdır ve makat doğumda kafa en son doğan bölümdür. Ayak, gövde ve kollar gibi daha küçük kısımlar rahim ağzı tam açılmadan dışarı çıkabilir. Bu durumda arkadan gelen kafa içeride sıkışabilir, bu da bebeğin zarar görmesine veya hayatını kaybetmesine yol açabilir.

Bebekler Neden Ters Durur? Belirleyici Faktörler

Makat gelişin en önemli belirleyici faktörlerinden biri gebelik haftasıdır. Gebelik yaşı ne kadar küçükse, bebeğin ters olma olasılığı o kadar yüksektir. Genellikle 36-37. haftalarda bebek son duruş şeklini alır ve bu aşamadan sonra pozisyonun değişmesi düşük bir ihtimaldir. Bebeklerin rahim içindeki duruş oranları haftalara göre şu şekilde değişim gösterir:

• 28. haftada: Bebeklerin %20-25'i terstir.
• 32. haftada: Bu oran %7-15'e geriler.
• Miadında (Term): Oran %3-4 civarındadır.

Gebelik yaşının yanı sıra; rahme ait şekil bozuklukları, bebekteki anomaliler, çoğul gebelikler, amniyon sıvısının azlığı veya fazlalığı makat gelişe neden olabilir. Ayrıca plasentanın rahmin tepesinde yerleşmesi veya çok sayıda doğum yapmış olmaya bağlı rahim gevşekliği de bu duruma zemin hazırlayabilir. İlginç bir şekilde, makat doğumların büyük bir kısmında belirgin bir neden saptanamamaktadır.

Makat Geliş Türleri Nelerdir?

Bebeğin diz ve bacaklarının duruş pozisyonuna göre makat gelişler üç farklı kategoride incelenir:

1. Saf Makat Geliş

Makat gelişlerin %50-70'ini oluşturur. Bebeğin uylukları gövdeye çekilmiş, dizler tam açılmış ve ayaklar başın yanındadır. Önde gelen kısım sadece bebeğin poposudur.

2. Tam Makat Geliş

Bu tür, vakaların %5-10'unda görülür. Hem bacaklar hem de dizler kıvrılmış durumdadır; bebek rahim içinde bağdaş kurar pozisyonda durur.

3. Tam Olmayan Makat Geliş (Ayak Gelişi)

%10-30 oranında görülür. Bebeğin önde gelen kısmı poposu değil, doğrudan ayağıdır.

Eksternal Sefalik Versiyon: Bebek Dışarıdan Döndürülebilir mi?

Evet, bebek anne karnındayken uzman bir doktor tarafından döndürülebilir. Bu işleme eksternal sefalik versiyon adı verilir. İşlemin başarı şansı %50-70 arasındadır. Ancak bu uygulama, 1960 ve 70'li yıllarda popüler olsa da bebek kayıpları nedeniyle zamanla terk edilmiş, günümüzde ise sadece belirli şartlar altında tekrar gündeme gelmiştir.

İşlemin taşıdığı riskler şunlardır:

• Bebeğe ait kemiklerin kırılması.
• Anne ve bebeğin iç organlarında yırtılmalar.
• Zarların yırtılması ve plasentanın erken ayrılması.
• %1.5 oranında kordon sıkışması ve kalp atışlarında ciddi düşüş.

Eksternal sefalik versiyonun uygulanabilmesi için gereken şartlar:

1. Uygulayıcı hekim deneyimli olmalıdır.
2. Anne adayı aşırı kilolu olmamalı ve daha önce doğum yapmış (multipar) olmalıdır.
3. Bebek kemik çatıya girmemiş olmalı ve sırtı öne dönük olmamalıdır.
4. Amniyon sıvısı normal veya fazla olmalıdır.
5. İşlem mutlaka acil sezaryen şartlarının sağlandığı bir ortamda yapılmalıdır.

Not: Bebeği döndürmek için önerilen diz-göğüs pozisyonu (Elkin Manevrası), hipnoz veya akupunktur gibi yöntemlerin bilimsel bir yararı kanıtlanmamıştır.

Makat Geliş İçin En Uygun Doğum Şekli

Makat gelişlerde önerilen temel doğum şekli sezaryendir. Normal doğumda bebeğin kaybedilme riski 2-4 kat daha fazladır. Normal doğumda kafa, kanaldan geçerken şekil değiştirerek (molding) uyum sağlar; ancak makat gelişte kafa arkadan geldiği için bu şans yoktur. Ayrıca vajinal doğum anne açısından da yırtık ve enfeksiyon risklerini artırır.

Makat Gelişte Normal Doğum Hangi Şartlarda Denenebilir?

Riskli olmasına rağmen, aşağıdaki özel şartlar sağlandığında vajinal doğum denenebilir:

• Gebelik miadına ulaşmış olmalı ve normal doğuma engel başka tıbbi durum bulunmamalıdır.
• Bebek mutlaka saf makat geliş pozisyonunda olmalıdır.
• Bebeğin kafası fleksiyonda (çene göğse değecek şekilde öne eğik) olmalıdır.
• Anne daha önce benzer ağırlıkta bir bebeği normal yolla doğurmuş olmalıdır (kanıtlanmış çatı).
• Doğum eylemi kendiliğinden başlamalı ve hekim bu konuda son derece deneyimli olmalıdır.