Kısırlık (İnfertilite) Nedir Açıklar mısınız?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kısırlık (İnfertilite) ve Gebelik Oluşum Süreci Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Normal doğurganlığa sahip çiftlerde, düzenli cinsel ilişki ile aylık gebe kalma oranı %25 seviyesindedir. Bu oran, korunmasız geçen bir yılın sonunda %85, iki yılın sonunda ise yaklaşık %90 civarına ulaşmaktadır. Gebeliğin sağlıklı bir şekilde gerçekleşebilmesi için kadın ve erkek üreme sistemlerinin tam bir uyum içinde çalışması gerekir.
Gebelik Nasıl Oluşur?
Gebeliğin oluşması için yumurtalıktan atılan sağlıklı bir yumurtanın, erkek tohum hücresi olan sperm ile birleşmesi şarttır. Döllenme (fertilizasyon) adı verilen bu biyolojik olay kadının tüplerinde meydana gelir. Döllenmiş yumurta (embriyo), rahim boşluğuna yerleşerek gebelik sürecini başlatır. Özetle sağlıklı bir gebelik için şu dört temel unsur gereklidir:
- Sağlıklı bir yumurta hücresi
- Sağlıklı bir sperm hücresi
- Açık ve fonksiyonel en az bir tüp
- Embriyonun yerleşebileceği normal bir rahim boşluğu
Kısırlık (İnfertilite) Nedir?
Kısırlık, herhangi bir doğum kontrol yöntemi uygulanmaksızın, bir yıl boyunca düzenli ilişkiye rağmen gebelik elde edilememesi durumudur. İstatistiksel olarak kısırlık vakalarının %30’u erkek, %30’u kadın ve %30’u her iki partnerden kaynaklanan sorunlar nedeniyle oluşur. Vakaların %10’unda ise yapılan testlere rağmen belirgin bir sorun saptanamaz; bu durum açıklanamayan kısırlık olarak tanımlanır.
I. Erkeğe Ait Kısırlık Nedenleri ve Tanı Yöntemleri
Erkeğin değerlendirilmesinde ilk adım, oldukça basit bir yöntem olan semen analizi (spermiogram) testidir. Bu testin doğruluğu için dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:
- Test öncesi 3-5 günlük cinsel perhiz yapılmalıdır.
- Örnek verilecek gün parfüm, tiner veya ayakkabı boyası gibi uçucu maddelerden uzak durulmalıdır.
- Örnek, laboratuvar ortamında mastürbasyon yoluyla verilmelidir. Evde verilmesi durumunda en geç 1 saat içinde laboratuvara ulaştırılmalıdır.
Sperm Kalitesini Etkileyen Faktörler
Semen anormallikleri genellikle testislerdeki üretim probleminden kaynaklanır. Bu sorunların arkasında kalıtsal veya hormonal bozukluklar, enfeksiyonlar, sigara/alkol tüketimi, stres, kimyasal maddeler ve radyasyon yatabilir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kriterlerine göre normal bir semen analizinin değerleri şu şekildedir:
| Parametre | Normal Değer |
|---|---|
| Hacim | En az 2 ml |
| Sperm Sayısı | Mililitrede en az 20 milyon |
| Hareketlilik | En az %50 |
| Normal Şekil (Morfoloji) | En az %70 (Kruger testinde %14 ve üstü) |
Semen Taşınmasındaki Sorunlar ve Varikosel
Üretim normal olsa bile, kanallardaki tıkanıklıklar spermin iletilmesini engelleyebilir. Ayrıca varikosel (testis toplardamarlarının genişlemesi), testis ısısını artırarak sperm kalitesini bozar. Bu durum cerrahi ile düzeltilse de her zaman sperm fonksiyonlarında iyileşme sağlamayabilir.
II. Kadına Ait Kısırlık Nedenleri
Rahim Ağzı ve Rahim Kaynaklı Faktörler
Rahim ağzı (servikal) faktörü, salgıların sperm geçişine izin vermemesi veya sperme karşı antikor üretmesi durumudur. Bu durumda rahim içi aşılama (IUI) etkili bir çözüm olabilir. Rahim kaynaklı (uterin) faktörlerde ise rahim içindeki yapısal anormallikler gebeliği engeller. Teşhis için Rahim Filmi (HSG) veya rahim içinin optik aletle incelendiği Histeroskopi yöntemi kullanılır.
Tüp (Fallop Tüpü) Kaynaklı Kısırlık
Kısır hastaların yaklaşık üçte birinde tüp hasarı mevcuttur. Enfeksiyonlar, apandisit veya dış gebelik tüplerde kalıcı hasar bırakabilir. Tüplerin durumu HSG veya Laparoskopi ile değerlendirilir. Her iki tüpün de kapalı olduğu durumlarda Tüp Bebek (IVF) yöntemi tek seçenektir.
Yumurtlama Problemleri (Ovulatuar Faktör)
Kısırlık vakalarının %25’i düzensiz veya anormal yumurtlamadan kaynaklanır. Yumurtlamanın tespiti için şu yöntemler kullanılır:
- Bazal Vücut Isısı Takibi: Yumurtlama sonrası progesteron artışıyla vücut ısısı yaklaşık 1 derece yükselir.
- İdrarda LH Takibi: Özel test çubukları ile hormon artışı izlenir.
- Ultrasonografi: Follikül gelişimi doğrudan gözlemlenir.
- Endometrial Biyopsi: Rahim iç tabakasından örnek alınır (günümüzde yerini hormon testlerine bırakmıştır).
Karın Zarı Faktörü ve Endometriozis
Geçirilmiş ameliyatlar veya endometriozis (çikolata kisti), karın içinde yapışıklıklara yol açarak yumurtanın tüplere ulaşmasını engeller. Endometriozis; şiddetli adet ağrısı, kasık ağrısı ve cinsel ilişki sırasında ağrı ile kendini gösterebilir. Bu kistler laparoskopi ile tedavi edilebilir.
Açıklanamayan Kısırlık ve Tedavi Yaklaşımı
Tüm testlerin normal çıktığı ancak gebeliğin oluşmadığı durumlarda önce yumurtlama uyarıcı ilaçlar ve aşılama (IUI) denenir. 3-6 deneme sonunda başarı sağlanamazsa tüp bebek tedavisine geçilmesi önerilir.
Op. Dr. Alparslan DEMİR
