Kanser Tedavisi Erkeklerde Fertilitenin (Doğurganlığın) Korunması

Kanser Tedavisi ve Erkeklerde Fertilite Kaybı Riski

Bazı kanser tedavilerinin yan etkileri, erkeklerde kalıcı veya geçici infertilite (kısırlık) riskine yol açabilmektedir. İnfertilite; sağlıklı sperm üretememe, menide az sayıda sperm bulunması (oligospermi), hiç sperm bulunmaması (azospermi) veya spermi dışarı boşaltamama durumu olarak tanımlanır. Tedavi süreci başlamadan önce atılacak stratejik adımlar, gelecekte çocuk sahibi olma şansını korumak adına kritik öneme sahiptir.

Kanser tedavisi sonrası sperm üretimi genellikle düzelse de, tedaviye başlanmadan önce risklerin uzman bir ürolog ile değerlendirilmesi gerekir. Bu süreçte sperm, gelecekte kullanılmak üzere profesyonel yöntemlerle dondurulup korunabilir. Modern tıp, tedavi öncesi önlem almayı doğurganlığın devamlılığı için en etkili yol olarak kabul etmektedir.

Erkek Kısırlığına Neden Olabilecek Kanser Türleri

Bazı kanser türleri, henüz tedaviye başlanmadan dahi erkeğin doğurganlık kapasitesini olumsuz etkileyebilir. Kısırlık durumu tedavi öncesinde görülebileceği gibi, tedavi bittikten hemen sonra da ortaya çıkabilir. İlk analizlerde görülen infertilite tablosu, aylar veya yıllar içinde değişkenlik gösterebilmektedir.

• Testis Kanseri: Kanser teşhis edilmeden önce de doğurganlık zayıf seyredebilir. Testisteki anormal hücreler hem kansere hem de infertiliteye neden olabilir. Testis kanseri olan erkeklerin %1 ile %3'ünde her iki testiste de hastalık görülebilir; ayrıca kansersiz testiste de anormal sperm yapısı saptanabilir. Ancak tedavi sonrası semen kalitesinde genellikle iyileşme gözlenir.
• Hodgkin Hastalığı, Lenfoma ve Lösemi: Bu hastalıkların seyri sırasında görülen yüksek ateş, fiziksel stres ve uygulanan kemoterapiler sperm kalitesini doğrudan etkileyebilmektedir.

Kısırlık Riski Oluşturan Tedavi Yöntemleri

Radyasyon Tedavisi (Radyoterapi)

Testislerin radyasyon alanında kalması veya alana yakın olması, sperm üretimini yavaşlatabilir ya da tamamen durdurabilir. Koruyucu kurşun kalkanlar kullanılsa da, radyasyonun vücut içinde dağılması nedeniyle testisleri tamamen korumak her zaman mümkün olmayabilir. Özellikle kemik iliği nakli öncesi uygulanan tüm vücut ışınlamaları kalıcı kısırlığa yol açabilir. Ayrıca beyindeki hipofiz bezine uygulanan radyoterapi, sperm üretimini yöneten FSH ve LH hormonlarının seviyesini düşürerek fertiliteyi etkileyebilir.

Kemoterapi Uygulamaları

Doğurganlığa en fazla zarar veren grup alkilleyici kemoterapi ilaçlarıdır. Bu grupta yer alan başlıca ilaçlar şunlardır:

• Siklofosfamid
• Klorambusil
• İfosfamid
• Tiotepa

Buna ek olarak, yüksek dozda platin bazlı kemoterapiler (Cisplatin) ve testis kanseri tedavisinde sıkça kullanılan Bleomisin gibi ilaçlar da fertilite üzerinde risk oluşturmaktadır.

Cerrahi Müdahaleler

Prostat veya mesane kanseri cerrahilerinde, prostat ve seminal veziküllerin çıkarılması ve vaz deferens (sperm kanalı) kesilmesi nedeniyle meni çıkışı durur. Retroperitoneal lenf nodu disseksiyonu veya rektosigmoid kanser cerrahilerinde ise genital bölge sinirleri zarar görebilir. Bu durum, boşalma bozukluklarına (ejakülasyon) ve orgazm hissinin azalmasına neden olabilir.

İnfertilite Değerlendirmesi: Spermiogram Parametreleri

Erkeklerde doğurganlık durumunu değerlendirmek için kullanılan temel test spermiogram (semen analizi) testidir. Bu analizde mikroskop altında incelenen temel parametreler şunlardır:

Fertiliteyi Koruma Seçenekleri

1. Sperm Dondurma (Kriyoprezervasyon)

Kemoterapi veya radyoterapiye başlamadan önce uygulanan en yaygın yöntemdir. Mastürbasyon yoluyla verilen örnek laboratuvarda analiz edilir. Canlı sperm hücresi içerdiği sürece bu örnekler dondurularak en az 10-15 yıl (veya daha uzun süre) boyunca zarar görmeden saklanabilir.

2. Testis Dokusu Dondurulması

Özellikle yüksek kısırlık riski taşıyan testis kanseri vakalarında tercih edilir. Anestezi altında, testisten alınan küçük doku parçaları ileride kullanılmak üzere dondurulur. Testis kanseri cerrahilerinde, tümör dışındaki sağlıklı dokuların saklanması bu yöntemin temelini oluşturur.

Önemli Not: Kanser tedavisi gören pek çok hasta, başlangıçta sadece hastalığa odaklandığı için fertilite koruma seçeneklerini ihmal edebilmektedir. Ancak Amerikan Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) ve diğer uluslararası kılavuzlar, tedaviye başlamadan önce doğurganlığın korunması gerektiğini vurgulamaktadır. Yardımcı üreme tekniklerindeki (YÜT) gelişmeler sayesinde, geçmişte çocuk sahibi olamayan pek çok hasta günümüzde bu yöntemlerle sağlıklı çocuk sahibi olabilmektedir.