Sperm Analizi

Semen Analizi Öncesi Hazırlık ve Örnek Alımı Süreci

Semen analizi sonuçlarının doğruluğu için genellikle 3-7 günlük cinsel perhiz döneminden sonra örnek verilmesi tavsiye edilmektedir. Erkeklerde her bir günlük cinsel perhiz süresince semen volümü yaklaşık 0.4 ml, sperm konsantrasyonu ise 10-15 milyon/ml artış gösterir; bu artış süreci 5 güne kadar devam eder. Sperm motilitesi ve morfolojisi 5-7 günlük perhiz süresince etkilenmezken, bir haftayı aşan sürelerde hareketlilikte yavaşlama görülebilmektedir.

En sağlıklı sonuçlar için semen örneği, laboratuvar ortamında mastürbasyon yoluyla elde edilmelidir. Bu işlem için özel olarak hazırlanan odalarda gerekli hijyen koşulları, uygun ısı ve ses izolasyonu sağlanmalıdır. Örnek alımı sırasında vücut ısısında olan, deterjan veya zararlı madde içermeyen geniş ağızlı kaplar kullanılmalıdır.

Semenin Fiziksel Özellikleri ve Makroskobik Değerlendirme

Normal bir semenin rengi mat beyaz olarak tanımlanır; ancak cinsel perhiz süresine veya olası enfeksiyonlara bağlı olarak sarımsı ya da gri-krem renkler görülebilir. Ejakülasyonun hemen ardından sıvı halde olan semen, hızla koagüle (pıhtı) haline geçer. Bu geçiş süreci oldukça kısa bir zaman diliminde tamamlanır.

Semenin asit-baz dengesi de önemli bir klinik göstergedir. Normal bir ejakülatın pH değeri 7,2 ile 8,0 arasında değişmektedir. Akut prostat, vezikula seminalis veya epididim enfeksiyonlarında pH değerinin 8,0’in üzerine çıktığı görülürken, bu organların kronik enfeksiyonlarında pH 7,2’nin altında saptanabilmektedir.

Likefaksiyon (Sıvılaşma) ve Viskozite Parametreleri

Normal bir semen örneğinde, 37°C sıcaklıkta likefaksiyon (sıvılaşma) yaklaşık 10-20 dakika içinde gerçekleşir. Bu süreç, prostattan salgılanan enzimlerin etkisiyle meydana gelir ve sağlıklı bir prostat fonksiyonunun göstergesidir. Likefaksiyon tamamlandığında semen homojen bir görünüm kazanır. Eğer bu süreç 30 dakikadan uzun sürüyorsa veya hiç gerçekleşmiyorsa, bu durum geçirilmiş bir prostatite bağlı fonksiyon bozukluğuna işaret edebilir.

Viskozite, semenin akışkanlığına karşı oluşan direnci ifade eder. Prostattan salgılanan proteolitik enzimler likefaksiyonu başlatırken, seminal veziküllerden gelen maddeler semeni koagüle eder. Yetersiz likefaksiyon sonucu oluşan hipervisköz (yüksek viskoziteli) yapı, spermin motilitesini, konsantrasyonunu ve antikorla kaplanma durumunu olumsuz etkileyebilir.

Mikroskobik Değerlendirme: Sayı, Hareketlilik ve Morfoloji

Semen analizinde fertilite (doğurganlık) kapasitesini belirleyen temel mikroskobik parametreler sayı, hareketlilik ve yapısal düzgünlüktür. Bu değerlerin her biri, üreme sağlığı hakkında kritik bilgiler sunar.

• Sperm Sayısı: Fertilite için alt limit 15 milyon/mL olarak kabul edilir. Bu değerin altı oligozoospermi, 5 milyon/mL altı ise şiddetli oligospermi olarak tanımlanır. Örnekte hiç sperm bulunmaması ise Azoospermi olarak adlandırılır.
• Motilite (Hareketlilik): Toplam sperm popülasyonundaki hareketli hücre yüzdesidir. Dünya Sağlık Örgütü hareketliliği; ilerleyici (progresif), ilerleyici olmayan ve hareketsiz olmak üzere üç sınıfta değerlendirir.
• Morfoloji (Yapı): Spermatogenez kalitesini yansıtan bu parametrede Kruger kriterleri esas alınır. Normal bir spermin başı düz oval yapıda, 5-7 µm uzunluğunda ve 2,5-3,5 µm eninde olmalıdır. Kuyruk uzunluğu ise 45 µm olmalıdır. Bu değerlendirmede normal morfoloji eşiği %4 olarak kabul edilir.

Semen Analizinde Kullanılan Temel Tıbbi Terimler

Spermiogram sonuçlarında karşılaşılan klinik terimler ve anlamları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir: