İshal,

Çocuklarda İshal Nedir ve Neden Olur?

İshal, normalden daha sık (genellikle günde 3 defadan fazla), miktarca fazla, sulu ve şekilsiz dışkılama durumudur. Çoğunlukla kusma ile birlikte seyreden bu tablo; gıda alerjileri, virüsler, bakteriler, parazitler ve gıda zehirlenmeleri gibi pek çok farklı nedenden kaynaklanabilir. İlk aşamada ishalin tanımını doğru yapmak ve eşlik eden semptomları gözlemlemek hayati önem taşır.

Çocuk Sağlığında İshalin Kritik Önemi

Ülkemizde son yıllarda sağlık verileri önemli bir değişim göstermiştir. Yaklaşık 5-10 yıl öncesine kadar 5 yaş altı çocuk ölümlerinde akciğer hastalıkları ilk sırada yer alırken, Pnömokok ve Hemofilus aşılarının yaygınlaşmasıyla bu sıralama değişmiştir. Günümüzde çocuk ölümlerinin birincil nedeni, ishal-kusma ve buna bağlı gelişen sıvı kayıpları haline gelmiştir.

Sıvı ve Tuz Kaybının (Dehidratasyon) Tehlikeleri

İshalin ölümcül sonuçlar doğurabilmesinin temel nedeni, vücuttan aşırı miktarda su ve tuz kaybına yol açmasıdır. Dünya çapında ciddi salgınlara ve can kayıplarına neden olan kolera hastalığı, bu durumun en çarpıcı örneğidir. İshal vakalarında aciliyet gerektiren konu, nedenin saptanmasından önce vücuttaki sıvı kaybının hızla değerlendirilmesidir.

Vücutta sıvı kaybı olduğunu gösteren kritik belirtiler şunlardır:

• Ağız kuruluğu: Dilin durumu, dudaklardan daha belirleyici bir göstergedir.
• Tükürük azalması: Vücut, sıvı kaybını tolere etmek için salgıları azaltır.
• İdrar miktarında azalma: Sıvı kaybı sürdükçe idrar çıkışı yavaşlar.
• Bıngıldak çökmesi: Süt çocuklarında bıngıldağın içe çökmesi ciddi bir işarettir.
• Göz çukurlarının derinleşmesi: Gözlerin çukura kayması belirgin bir bulgudur.
• Halsizlik ve huzursuzluk: Çocuğun genel durumundaki belirgin bozulma.

Bu bulgular, vakit kaybetmeden acil sıvı tedavisi başlanması gerektiğini gösterir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

İshal vakalarında değerlendirilmesi gereken bir diğer önemli konu ateştir. Koltuk altından ölçülen 38,5-39 derece ve üzeri ateş, mutlaka doktora başvurmayı gerektirir. Ayrıca aşağıdaki durumlar riskin yüksek olduğunu gösterir:

Bu tablolar, hastanede değerlendirme ve gerekirse damardan sıvı tedavisi (IV) yapılmasını zorunlu kılabilir.

İshalde İlaç Kullanımı ve Yanlış Uygulamalar

Çocuk doktorları olarak, çocuğun genel durumu iyi olduğu sürece antibiyotik kullanımından kaçınmaktayız. Özellikle Salmonella grubu bakterilerin varlığında antibiyotik kullanımı, bakterinin safra kesesinde aylarca taşıyıcı olarak kalmasına neden olabilir. Bu nedenle antibiyotik kararı tamamen hekim kontrolünde olmalıdır.

İshal kesici ilaçlar konusunda ise dikkatli olunmalıdır. Bu ilaçlar bağırsak hareketlerini azaltarak dışkının bağırsak içinde göllenmesine neden olur. Bu sebeple, çocuk ishallerinde ishal kesicilerin hemen hiç yeri yoktur.

Beslenme Önerileri ve Tedavi Süreci

İshalin en temel tedavisi, kaybedilen su ve tuzun yerine konmasıdır. Bu süreçte beslenme düzeni şu şekilde olmalıdır:

1. Anne Sütü: Bebek anne sütü alıyorsa emzirmeye kesintisiz devam edilmelidir.
2. Katılaştırıcı Gıdalar: Elma, havuç, şeftali, muz, yoğurt, ayran, makarna ve pilav tercih edilmelidir.
3. Sıvı Alımı: Kusma varsa, sıvılar az miktarda ve sık aralıklarla verilmelidir.
4. Probiyotikler: Bağırsaktaki dost mikroorganizmalar iyileşme süresini kısaltabilir. Doktor önerisiyle saşe, çiğneme tableti veya kapsül formunda kullanılabilir.

İyileşme Süreci ve Laktoz Hassasiyeti

İshalin en sık nedenleri Rotavirüs ve Adenovirüs gibi virüslerdir. Bu etkenler ince bağırsağın iç yüzeyindeki epitelyum tabakasını bozar. Bağırsak dokusunun kendini onarma süresi yaklaşık 2 haftadır. Bu süreçte en çok etkilenen enzim, süt şekerini sindiren LAKTAZ enzimidir.

Önemli Uyarı: İshal sırasında ve hemen sonrasında şekerli gıda tüketimi, laktoz sindirilemediği için ishali artırabilir. Sindirilemeyen karbonhidratlar ciltle temas ettiğinde ciddi pişiklere yol açar. Bu durumda bariyer kremler kullanılmalı, bölge ılık suyla yıkanıp iyice kurulanmalıdır.

Hastalıktan Korunma ve Hijyen Kuralları

İshalin yayılmasını önlemede en etkili yöntem el temizliğidir. Çocuklara tuvalet sonrası ve yemek öncesi el yıkama alışkanlığı kazandırılmalıdır. Ayrıca açıkta satılan gıdalardan uzak durulmalı, tüketilen gıdaların ve suyun temizliğinden emin olunmalıdır.

Özellikle yaz aylarında, bakımı iyi yapılmamış havuzların ishal, konjonktivit ve cilt yaralarına yol açabileceği unutulmamalıdır. Sıcak havalarda terleme ile su kaybeden çocukların sıvı alımı yakından takip edilmelidir.