İnterstisyel Sistit (Ağrılı Mesane Sendromu): Kadınlarda Kronik Mesane Ağrısı
İnterstisyel Sistit Nedir?
İnterstisyel sistit (İS), ağrılı mesane sendromu veya mesane ağrı sendromu olarak da bilinen, mesanede ve pelvik bölgede kronik ağrı, basınç hissi, sık idrara çıkma ihtiyacı ile kendini gösteren, nedeni tam olarak bilinmeyen kronik bir hastalıktır.
Normal sistit (mesane iltihabı) bakteriyel enfeksiyon nedeniyle oluşur ve antibiyotikle tedavi edilir. İnterstisyel sistitte ise enfeksiyon yoktur, idrar testleri temizdir ancak hasta mesanesinde sürekli ağrı ve yanma hisseder. Bu nedenle tanı ve tedavisi çok zordur.
Hastalığın Özellikleri:
- Kronik: Uzun süreli, tekrarlayan
- Ağrılı: Sürekli veya aralıklı mesane ve pelvik ağrı
- Enfeksiyon değil: İdrar kültürü negatif
- Antibiyotiğe yanıtsız: Normal sistit tedavileri işe yaramaz
- Hayat kalitesini ciddi etkiler: Sosyal, iş ve cinsel yaşamı bozar
Sıklık:
- Kadınlarda %2 oranında görülür
- Kadınlarda erkeklere göre 9-10 kat daha sık
- 30-40 yaş arası en sık başlangıç dönemi
- Tanı konmayan hasta sayısı çok fazla (teşhis konulanın 10 katı kadar)
- Genç ve orta yaş kadınlarda yaşam kalitesini en çok bozan hastalıklardan biri
İnterstisyel Sistit Nasıl Oluşur?
Normal şartlarda mesane iç yüzeyi, GAG tabakası adı verilen koruyucu bir mukoza ile kaplıdır. Bu tabaka idrarın mesane duvarına zarar vermesini engeller.
İnterstisyel sistitte bu koruyucu tabaka zayıflar veya hasar görür. İdrardaki asit, üre ve diğer kimyasal maddeler mesane duvarına sızar. Bu durum:
- Kronik enflamasyon oluşturur
- Sinir uçlarını tahriş eder
- Ağrı sinyalleri sürekli beyne iletilir
- Mesane kapasitesi azalır (kalınlaşma)
- Mast hücreleri histamin salgılar (alerjik reaksiyon benzeri)
- Ağrı duyarlılığı artar
Sonuçta hasta çok az idrar birikiminde bile şiddetli ağrı hisseder ve sık sık idrara çıkmak zorunda kalır.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
İnterstisyel sistitin kesin nedeni bilinmemektedir. Ancak birden fazla faktörün rol oynadığı düşünülmektedir:
Olası Nedenler:
1. Mesane Mukoza Hasarı:
- GAG tabakasının zayıflaması
- Geçirgenliğin artması
- İdrarın mesane duvarına sızması
2. Otoimmün Reaksiyon:
- Vücudun bağışıklık sisteminin mesaneyi yanlışlıkla saldırması
- Diğer otoimmün hastalıklarla birlikte görülmesi (Hashimoto, romatoid artrit)
3. Mast Hücre Aktivasyonu:
- Alerjik reaksiyon benzeri
- Histamin ve diğer iltihap mediyatörlerinin salınımı
- Mesane duvarında kronik enflamasyon
4. Sinir Sistemi Bozukluğu:
- Ağrı sinyallerinin abartılı iletilmesi
- Santral sensitizasyon (beyin ağrıya aşırı duyarlı hale gelir)
5. Enfeksiyon:
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları sonrası gelişebilir
- Bakteriler gitse bile hasar kalır
6. Genetik Yatkınlık:
- Ailede İS öyküsü varsa risk artar
Risk Faktörleri:
Cinsiyet: Kadınlar çok daha yüksek risk altında
Yaş: 30-40 yaş arası en sık başlangıç
Cilt ve Saç Rengi: Açık tenli ve kızıl saçlı kadınlarda daha sık (nedeni bilinmiyor)
Eşlik Eden Hastalıklar:
- Fibromiyalji
- İrritabl barsak sendromu (IBS)
- Kronik yorgunluk sendromu
- Endometriozis
- Vulvodyni (vajinal ağrı)
- Temporomandibular eklem (TMJ) sendromu
- Migren
Cerrahi Geçmişi:
- Histerektomi (rahim alma)
- Jinekolojik ameliyatlar
- Sezaryen
Tekrarlayan İYE Geçmişi: Sürekli antibiyotik kullanımı
Belirtileri Nelerdir?
İnterstisyel sistit belirtileri kişiden kişiye çok değişir. Bazı hastalarda hafif, bazılarında dayanılmaz şiddette olabilir.
Ana Belirtiler:
1. Mesane ve Pelvik Ağrı
En belirgin belirtidir.
- Alt karında, göbek altında, pelvik bölgede sürekli veya aralıklı ağrı
- Mesane doldukça artar, idrar yaptıktan sonra geçer
- Zonklayıcı, delici, yanıcı tarzda
- Sürekli rahatsızlık hissi
Ağrının Yayılımı:
- Kasıklar
- Vajina ve vulva (kadınlarda)
- Penis, testis, skrotum (erkeklerde)
- Perine (anüs-genital arası)
- İç uylu lar
- Alt sırt ve bel
2. Çok Sık İdrara Çıkma
- Günde 8-9 kereden fazla (normal 4-6)
- Çok sık vakalarda 20-30 kez hatta saatte bir
- Az miktarlarda idrar yapma
- İdrar yaptıktan hemen sonra rahatlamama
3. Gece Sık İdrara Kalkma
- Gecede en az 5 kez idrara kalkma (normal 0-1)
- Uyku kalitesinin bozulması
- Kronik yorgunluk
4. İdrar Yaparken Yanma ve Ağrı
- Mesane boşalırken artan rahatsızlık
- İdrar kanalında yanma
5. Cinsel İlişki Sırasında Ağrı (Disparoni)
- Özellikle kadınlarda cinsel ilişki sırasında ve sonrasında (2-24 saat) şiddetli ağrı
- Cinsel yaşamı olumsuz etkiler
- İlişki korkusu gelişir
Ağrıyı Tetikleyen Faktörler:
- Adet dönemi
- Stres (duygusal veya fiziksel)
- Cinsel aktivite
- Uzun süre oturma
- Uzun süre idrar tutma
- Egzersiz
- Dar pantolon giyme
- Belirli gıdalar (asitli, baharatlı, kafein)
Hastalığın Seyri:
- Alevlenme dönemleri (flare): Şikayetler şiddetlenir
- Remisyon dönemleri: Şikayetler azalır veya kaybolur
- Dalgalı seyir: Haftalar veya aylar süren iyilik ve kötülük dönemleri
- Kendiliğinden düzelme: %8 hastada tedavisiz düzelme (nadir)
Tanı Nasıl Konur?
İnterstisyel sistit dışlama tanısıdır; yani önce diğer hastalıklar dışlanmalıdır.
1. Detaylı Anamnez
5 Temel Sorgu Noktası:
- İdrarda ağrı hissediyor ve idrar yaptıktan sonra rahatlıyor musunuz?
- Günde 8-9 kereden fazla idrara çıkıyor musunuz?
- Gecede en az 5 kez idrara kalkıyor musunuz?
- Ani sıkışma hissi ile idrar kaçırıyor musunuz? (Hayır olmalı - AAM'den ayırt için)
- İdrar testleriniz temiz mi? (Evet olmalı)
2. İdrar Tahlili ve Kültürü
En önemli testtir!
- İdrarda enfeksiyon, kan veya iltihap hücresi YOKTUR
- Kültürde üreme YOKTUR
- Bu nedenle antibiyotikten fayda görmez
Önemli: İdrar testi temizse ama sürekli mesane ağrınız varsa İS düşünülmelidir!
3. Mesane Günlüğü
3 gün boyunca:
- Aldığınız sıvı miktarı
- Her işeme zamanı ve miktarı
- Ağrının şiddeti ve zamanı
4. Sistoskopi (Mesane İçine Bakma)
Anestezi altında ince bir kamera ile mesane içine bakılır.
İS Bulguları:
- Hunner ülserleri: Mesane duvarında kırmızı, kanamalı yaralar (%10 vakada)
- Glomeritler (petekiye): Küçük kanama noktaları
- Mesane kapasitesinde azalma: Normal 400-500 mL, İS'de 100-200 mL'ye kadar düşebilir
Önemli: İS için sistoskopi bulgular olmayabilir (%90 vakada mesane normal görünür ama hasta ağrısı vardır)
5. Potasyum Duyarlılık Testi
En spesifik tanı testidir.
Mesaneye önce serum fizyolojik, sonra potasyum solüsyonu konulur. Her birinden sonra hasta ağrı ve sıkışma hissini 0-5 arasında puanlar.
- İS varsa: Potasyum ile ağrı ve sıkışma 2-3 puan artar
- İS yoksa: Her iki solüsyonda da hissedilen fark olmaz
Dezavantaj: Çok ağrılı bir testtir, her merkezde yapılmaz.
6. Hidrodistansiyon (Mesane Germe)
Genel anestezi altında mesane sıvı ile doldurularak gererek mesane kapasitesi ölçülür. Aynı zamanda tedavi amaçlı da uygulanabilir.
7. Biyopsi
Nadir durumlarda mesaneden doku örneği alınır. Mesane kanseri, tüberküloz gibi diğer hastalıkları dışlamak için.
Tedavi Seçenekleri
İnterstisyel sistitte kesin tedavi yoktur, amaç semptomları azaltmak ve yaşam kalitesini artırmaktır.
Tedavi kişiye özel planlanır ve deneme-yanılma yöntemi ile en etkili kombinasyon bulunur. Tek bir yöntem her hastada işe yaramaz.
1. Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Diyet:
Kaçınılması Gerekenler:
- Asitli gıdalar: Turunçgiller, domates, sirke
- Kafein: Çay, kahve, kola, çikolata
- Alkol
- Baharatlı ve acı yemekler
- Yapay tatlandırıcılar
- Fermente gıdalar: Turşu, sirke, soya sosu
- Gazlı içecekler
Önerilen Gıdalar:
- Düşük asitli meyveler (armut, muz, kavun)
- Beyaz et, balık
- Tahıllar, patates, pirinç
- Yeşil sebzeler
- Bol su (günde 2 litre)
Stres Yönetimi:
- Yoga, meditasyon
- Düzenli egzersiz (ağır olmayan)
- Psikolojik destek
Mesane Alışkanlıkları:
- Uzun süre idrar tutmamak
- Zamanında tuvalete gitmek
- Gece öncesi sıvı kısıtlaması
2. İlaç Tedavileri
Ağrı Kesiciler:
- İbuprofen, naproksen (NSAİD)
- Asetaminofen
- Nöropatik ağrı ilaçları (gabapentin, pregabalin)
Antihistaminikler:
Mast hücre aktivasyonunu azaltır (hidroksizin)
Antidepresanlar:
Düşük doz amitriptilin - hem ağrıyı azaltır hem histamin salınımını engeller
Elmiron (Pentosan Polysulfate Sodium):
- FDA onaylı tek oral İS ilacı
- Mesane mukozasını onarır
- 3-6 ay kullanmak gerekir
- Başarı oranı %30-50
İmmünsüpresifler:
İleri vakalarda siklosporin
3. Mesane İçi (İnstilasyon) Tedavisi
En etkili tedavi yöntemlerinden biri!
Mesaneye kateter ile ilaç verilir, ilaç mesanede 30-60 dakika tutulur, sonra boşaltılır.
Kullanılan İlaçlar:
- Hiyalüronik asit + kondroitin sülfat (GAG tabakasını onarır)
- DMSO (dimetil sülfoksit)
- Lidokain (lokal anestezik)
- Heparin
Protokol:
- İlk 4-6 hafta haftada 1 kez
- Sonra ayda 1 kez idame
- Toplam 6-12 ay
Başarı Oranı: %60-70
Avantaj: Lokal etki, sistemik yan etki yok
4. Uzatılmış Hidrodistansiyon ve Pudendal Sinir Blokajı
Prof. Dr. Tibet Erdoğru'nun geliştirdiği yöntem
Uzatılmış Antienflamatuar Hidrodistansiyon:
- Genel anestezi altında mesane 80 cmH2O basınçla uzun süre doldurulur
- Mesane duvarındaki enflamasyon azalır
- Tek başına %40-50 başarı
Pudendal Sinir Blokajı:
- Mesaneyi innerve eden ana sinirin blokajı
- Floroskopi (X-ray) kontrolünde yapılır
- Vajinal veya rektal palpasyon eşliğinde
- Derin sedasyon altında
Kombine Tedavi Başarı Oranı: %75-80
Tekrar: Şikayetler döndüğünde tekrarlanabilir
5. Fizik Tedavi
Pelvik Taban Fizyoterapisi:
- Pelvik kaslar çoğunlukla spazmiktir
- Rahatlatma egzersizleri
- Biyofeedback
- Pelvik masaj
- TENS (elektrik stimülasyonu)
Başarı: %50-60
6. Botoks Tedavisi
Mesane duvarına botoks enjeksiyonu, kasılmaları azaltır.
Endikasyon: İlaç tedavisine yanıtsız hastalar
Başarı: %40-60
Dezavantaj: 6-9 ayda bir tekrar gerekir
7. Cerrahi Tedavi
SON ÇARE - çok nadir uygulanır!
Mesane Augmentasyonu:
Bağırsaktan yama alınarak mesane büyütülür.
Sistektomi (Mesane Çıkarılması):
Tüm tedavilerin başarısız olduğu, yaşanmaz ağrı olan hastalarda. Mesane tamamen çıkarılır, idrar için yeni bir çözüm (ileal konduit veya neomesane) oluşturulur.
Uyarı: Ağrı geçmeyebilir çünkü sorun sinir sisteminde de olabilir!
Tedavi Başarısı ve Prognoz
- Hastaların %60-70'inde tedavilerle semptomlar kontrol altına alınır
- %20-30 hasta çok zor tedavi edilir
- %8 hastada kendiliğinden düzelme
- Uzun süreli tedavi ve takip gerekir
- Tam iyileşme nadir, amaç yaşanabilir seviyeye getirmektir
- Alevlenme dönemleri olabilir
İnterstisyel Sistit ve Gebelik
- Gebelik sırasında şikayetler azalabilir (özellikle 2. ve 3. trimester)
- Hormonların koruyucu etkisi
- Doğum sonrası tekrar alevlenebilir
Psikolojik Destek
- Kronik ağrı depresyon ve anksiyete yapar
- Psikolojik danışmanlık önemli
- Destek grupları faydalı
- Ailevi ve cinsel ilişki danışmanlığı
Ne Zaman Doktora Gitmeli?
- Mesane ve pelvik ağrı 6 haftadan uzun sürüyorsa
- Günde 10'dan fazla idrara çıkıyorsanız
- İdrar testleriniz temiz ama sürekli ağrınız varsa
- Cinsel ilişki ağrılıysa
- Yaşam kaliteniz düşmüşse
Sonuç
İnterstisyel sistit, tanısı ve tedavisi zor, kronik bir hastalıktır. Ancak doğru yaklaşımla semptomlar kontrol altına alınabilir ve yaşam kalitesi artırılabilir.
Anahtar Mesajlar: ✓ İS enfeksiyon değildir, antibiyotik işe yaramaz ✓ İdrar testleri temizdir ama ağrı vardır ✓ Tanı için sabır gerekir ✓ Tedavi kişiye özeldir ✓ Çok disiplinli yaklaşım şart ✓ Erken tanı önemlidir ✓ Destek grupları yardımcıdır
UNUTMAYIN: Sürekli mesane ağrınız varsa ve idrar testleriniz temizse, interstisyel sistit olabilir. Deneyimli bir üroloji uzmanına başvurun!
