İlk Çocukluk Dönemi Kişilik Envanteri (ESPQ) Nedir?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kişilik Kavramı ve İnsanı Tanıma Çabaları
Günlük yaşantımızda sıkça kullandığımız "güvenilir kişilik", "zayıf kişilik" veya "karaktersiz" gibi ifadeler, bireyi tanımlama ve bir sınıflandırmaya tabi tutma ihtiyacımızın bir yansımasıdır. Kişilik bozuklukları üzerine yapılan tartışmalar; narsistik, borderline veya antisosyal kişilik gibi kavramların popülerleşmesiyle geniş bir kitleye ulaşmıştır. İnsanı tanıma ve anlama çabalarının kökeni ise milattan önceki dönemlere kadar uzanmaktadır.
Kişilik Kuramlarının Tarihsel Gelişimi
İnsan doğasını anlama çabalarının başlangıcı, M.Ö. 460-377 yıllarında yaşamış olan Hippocrates'ın çalışmalarına dayanır. Hippocrates, kişiliğin temel taşlarından biri olan mizaç kavramını vücut sıvılarına göre dört ana grupta sınıflandırmıştır:
- Hafif kanlı
- Ağırkanlı
- Karasevdalı
- Sinirli
Bu yaklaşım, M.S. 2. yüzyılda Galen ve 18. yüzyılda Kant tarafından temel alınmıştır. 20. yüzyıla gelindiğinde ise araştırmalar çeşitlenmiş; Sigaud-Mc. Auliffe ve Kretschmer gibi isimler kişiliği beden yapılarına göre sınıflandırırken, Jung ve Spanger gibi düşünürler ruhsal ve toplumsal boyutun önemini vurgulamıştır.
Bilimsel Kişilik Testleri ve Ölçme Araçları
Kişilik üzerine ilk kapsamlı bilimsel çalışmaları yayımlayan Allport, elli kadar farklı tanımı sınıflandırarak literatüre kazandırmıştır. Allport ve Odbert, İngilizcedeki 18.000 sıfatı tarayarak bunları psikolojik açıdan anlamlı 4.500 başlığa indirgemiştir. Bu çalışmaları devralan Cattell, faktör analizi yöntemiyle 16 temel boyut belirlemiş ve ünlü 16 PF Kişilik Envanteri'ni geliştirmiştir.
Günümüzde Türkiye'de de yaygın olarak kullanılan başlıca kişilik testleri şunlardır:
| Test Adı | Kullanım Amacı |
|---|---|
| MMPI | Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri |
| Rorschach | Mürekkep Lekesi Testi (Klasik ve Exner Sistemi) |
| T.A.T | Tematik Algı Testi |
Çocuklarda Kişilik Değerlendirmesi ve Mevcut Eksiklikler
Türkiye'de yetişkinlere yönelik araştırmalar oldukça yaygın olsa da, çocukluk dönemine ilişkin kişilik envanteri çalışmaları oldukça sınırlıdır. Mevcut çalışmalar genellikle sosyo-duygusal gelişim veya sorunlu çocuk vakalarıyla kısıtlı kalmaktadır. Oysa gelişmiş ülkelerde çocukların kişilik özelliklerini ölçen birçok sistemli envanter bulunmaktadır.
Ülkemizde bu alanın "bakir" kalması, uzmanların çocukları tanıma ve yönlendirme süreçlerini zorlaştırmaktadır. Mevcut testlerin çoğu projektif niteliktedir ve bu testlerin yorumlanması yüksek düzeyde uzmanlık gerektiren subjektif süreçler içerebilir. Bu durum, bilimsel kesinliği yüksek, standardize edilmiş envanterlere olan ihtiyacı artırmaktadır.
ESPQ: İlk Çocukluk Dönemi Kişilik Envanteri
2004 yılında, alandaki bu boşluğu doldurmak amacıyla İlk Çocukluk Dönemi Kişilik Envanteri (ESPQ) üzerine Türkiye koşullarında dilsel eşdeğerlilik, güvenirlik ve geçerlilik çalışması gerçekleştirilmiştir. Doç. Dr. Canan Savran ve Prof. Dr. Ayla Oktay rehberliğinde yürütülen bu çalışma, 6-8 yaş grubu çocukların kişilik özelliklerini ölçmek için bilimsel bir araç sunmaktadır.
Çocukların bütünsel gelişimini desteklemek, onları sadece zihinsel değil, kişilik yapılarıyla da tanımaktan geçer. Akademik dünyada ve klinik uygulamalarda bu tür bilimsel ölçme araçlarının daha yaygın kullanılması, çocuk psikolojisi çalışmalarını çok daha kapsamlı ve nitelikli hale getirecektir.
