Histerik kişilik bozukluğu nedir?
- Histrionik kişilik bozukluğu, bireyin sürekli ilgi odağı olma isteği, aşırı duygusallık ve onaylanma ihtiyacı ile karakterize edilen bir tablodur.
- Bu bireyler dikkat çekmek için fiziksel görünümlerini kullanma, olayları dramatize etme ve duygularını abartılı şekilde sergileme eğilimi gösterirler.
- Günümüzde kullanılan 'histrionik' terimi, kişinin bir sahne sanatçısı gibi sergilediği dramatik davranışları ve yüzeysel ilişki kurma biçimini tanımlar.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Histrionik Kişilik Bozukluğu Nedir?
Histrionik kişilik bozukluğu, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından genellikle yetişkinliğin ilk dönemlerinde ortaya çıkan; aşırı duygusallık, sürekli dikkat çekme isteği ve çevresi tarafından yüksek düzeyde onay arama ihtiyacı ile karakterize edilen bir tablodur. Bu bireyler, narsistlerden farklı olarak çevreleriyle kurdukları ilişkilerin her anına ve detayına azami dikkat gösterirler. Temel motivasyonları, sosyal çevrelerinde sürekli olarak ilgi odağı olmaktır.
Histrionik Kişilik Bozukluğunun Temel Özellikleri
Histerik (Histrionik) kişilik bozukluğu olan bireyler, dış dünyada renkli ve etkileyici bir imaj çizmeye çalışırlar. Görünümlerine aşırı önem veren bu kişiler, çevrelerinde olumlu bir izlenim bırakmak için yoğun çaba sarf ederler. İlişkilerinde sergiledikleri etkileyici tutumlar ve olayları dramatize ederek anlatma eğilimleri, dikkatleri üzerlerine çekme isteğinden kaynaklanır.
Bu bireylerin genel karakteristik özellikleri şu şekilde özetlenebilir:
- İş birliği kurmaya yatkındırlar ve hızlı arkadaşlık kurabilirler.
- Kendilerini çok çabuk reddedilmiş hissetme eğilimindedirler.
- Duygularını uygunsuz, abartılı ve ani değişimlerle sergileyebilirler.
- Sürekli bir yenilik ve heyecan arayışı içindedirler.
- Sıradan günlük olaylar karşısında kolayca sıkkınlık yaşayabilirler.
Kavramın Etimolojik Kökeni: Histerik mi, Histrionik mi?
Geçmişte bu tablo için kullanılan "histerik kişilik bozukluğu" terimi, Eski Yunancada rahim anlamına gelen histeron kelimesinden türetilmiştir. Ancak bu isimlendirme, kavramın sadece cinsellikle ilişkilendirilmesine ve yanlış anlaşılmasına yol açmaktadır. Özellikle Türkçede "isterik" şeklinde telaffuz edilmesi, bu bireylerin sadece "baştan çıkarıcı" yönlerine odaklanılmasına ve kişilik örüntüsünün diğer önemli özelliklerinin göz ardı edilmesine neden olur.
Günümüzde tercih edilen "histrionik" terimi ise Latince "histrio" (oyuncu, sahne sanatçısı) kelimesinden gelmektedir. Bu tanım, bozukluğun özündeki dramatik davranışları, jest ve mimiklerin abartılı kullanımını ve adeta bir tiyatro sahnesindeymiş gibi sergilenen tutumları çok daha doğru bir şekilde ifade eder.
Histrionik Kişilik Bozukluğu Belirtileri
Bu kişilik bozukluğuna sahip bireylerde gözlemlenen başlıca belirtiler şunlardır:
- Teşhirci davranışlar sergilemek.
- Sürekli tatmin ve onay arayışı içinde olmak.
- Duyguları kontrolsüzce dramatize etmek (Örneğin; yeni tanışılan birine aşırı sarılmak).
- Eleştiriye karşı aşırı duyarlılık ve onaylanmamayı tehdit olarak algılama.
- Uygunsuz, kışkırtıcı bir görünüm veya davranış sergilemek.
- Somatik (bedensel) belirtileri kullanarak ilgiyi üzerine çekmek.
- Hayal kırıklığına karşı düşük tolerans ve ani kararlar alma eğilimi.
- İlişkilerin gerçekte olduğundan daha samimi ve içten olduğuna inanmak.
Histrionik Bireylerde Görülen Tipik Düşünce Biçimleri
Bu bireylerin dünyaya ve kendilerine bakış açılarını yansıtan temel inançlar şunlardır:
| Düşünce Kalıbı | Temel İnanç |
|---|---|
| İlgi Odağı Olma | "Mutlu olabilmem için insanların ilgisinin üzerimde olması gerekir." |
| Sosyal Maske | "İnsanlar beni eğlenceli tanımalı ki zayıf yanlarımı fark etmesinler." |
| Dramatizasyon | "Abartılı davranmadıkça kimse bana ilgi göstermiyor; görmezden gelinmek korkunçtur." |
| Bilişsel Tarz | "Duygular ve sezgiler, mantıklı düşünmekten çok daha önemlidir." |
Tanı Kriterleri ve Klinik Görünüm
Histrionik Kişilik Bozukluğu tanısı için aşağıda belirtilen kriterlerden en az beşinin varlığı gereklidir:
- İlgi odağı olmadığı durumlarda belirgin rahatsızlık hissetme.
- Başkalarıyla etkileşimde uygunsuz derecede cinsel ayartıcılık veya baştan çıkarıcılık.
- Duyguların hızlı değişmesi ve yüzeysel kalması.
- İlgiyi çekmek için sürekli fiziksel görünümü kullanma.
- Ayrıntıdan yoksun, başkalarını etkilemeye yönelik yüzeysel bir konuşma dili.
- Yapmacık davranışlar ve duyguların aşırı abartılması.
- İlişkileri olduğundan daha yakın ve içli-dışlı görme eğilimi.
Tedavi Yaklaşımları
Histrionik kişilik bozukluğu olan bireyler, genellikle ikili ilişkilerinde yaşadıkları kronik sorunlar veya eşlik eden diğer psikiyatrik rahatsızlıklar nedeniyle profesyonel yardıma başvururlar. Tedavi sürecinde bireysel psikoterapi, grup psikoterapisi ve gerekli görülen durumlarda ilaç tedavisi yöntemlerinden faydalanılarak başarılı sonuçlar elde edilebilir.
