GUATR NEDİR?

Guatr Nedir?

Boyun bölgesinde meydana gelen şişlikler, genellikle akla ilk olarak guatr ihtimalini getirmektedir. Tıbbi tanımıyla guatr, boynun ön yüzünde bulunan tiroid bezinin iltihabi bir durum veya kanser olmaksızın büyümesi durumudur. Tiroid bezi her bireyde bulunan hayati bir organ olup, bu organın anormal genişlemesi guatr hastalığı olarak adlandırılır.

Guatrın Nedenleri Nelerdir?

Guatr oluşumundaki en temel faktör, vücudun ihtiyaç duyduğu iyot elementinin yeterli miktarda alınamamasıdır. Su ve toprakta bulunan iyot, besinler ve içme suyu yoluyla vücuda girer. Eğer yaşanılan bölgedeki su ve toprakta iyot miktarı yetersizse, tiroid bezi günlük ihtiyacı karşılamak için daha fazla çalışır; bu süreç bezin büyümesine ve guatr hastalığının ortaya çıkmasına neden olur.

Guatr Çeşitleri ve Özellikleri

Guatr, tiroid bezinin büyüme biçimine ve yapısına göre farklı kategorilere ayrılmaktadır. Bu ayrım, hastalığın seyri ve risk faktörleri açısından kritik öneme sahiptir.

1. Düzgün Büyümüş (Diffüz) Guatr

Bu türde tiroid bezi, yapısında herhangi bir yumru oluşmadan, bütünsel ve düzgün bir şekilde büyüme gösterir.

2. Nodüler Guatr

Tiroid bezi içerisinde mercimek, nohut, fındık veya ceviz büyüklüğünde yumruların oluşmasına nodül denir. Nodüller tekli veya çoklu (multinodüler) yapıda olabilir. Nodüler guatrların yaklaşık %50'si tek nodül, diğer %50'si ise çoklu nodül şeklinde görülür.

Nodüllü guatrların en önemli özelliği, yaklaşık %5 oranında kanserleşme riski taşımasıdır; oysa düzgün büyümüş guatrlarda böyle bir risk bulunmamaktadır. Çapı 1 cm’den büyük olan nodüller elle muayene edilebilirken, daha küçük olanlar ultrasonografi ile teşhis edilir. Bu yapılar sıvı dolu (kistik) veya sert kıvamda olabilir.

3. Zehirli Guatr (Toksik Guatr)

Düzgün veya nodüllü guatrların, zamanla aşırı miktarda tiroid hormonu üretmeye başlamasıyla oluşan tabloya zehirli guatr denir. Bu durum hastada şu belirtilere yol açar:

• Çarpıntı ve ellerde titreme
• Aşırı sinirlilik ve zayıflama
• Ellerde terleme
• Gözlerin dışarı doğru fırlaması (ekzoftalmi)

Zehirli Guatr Tedavi Yöntemleri

Zehirli guatr teşhisinde kandaki yüksek hormon seviyelerini düşürmek amacıyla derhal ilaç tedavisine başlanmalıdır. Yaşlı hastalarda, uzun süreli ilaç kullanımı yerine halk arasında atom tedavisi olarak bilinen Radyoaktif İyot tedavisi tercih edilebilir. Bu yöntem ağız yoluyla uygulanır ve genellikle ameliyat gerektirmez.

Guatrdan Korunma Yolları ve Beslenme

Türkiye'deki su kaynaklarında iyot eksikliği bulunduğu için sofralarda mutlaka iyotlu tuz kullanılmalıdır. Ancak bu noktada hayati bir istisna mevcuttur: Eğer kişide nodüler guatr varsa, iyotlu tuz kullanımı kesinlikle yasaktır. Bu hastalar iyotsuz kaya tuzu tercih etmelidir; aksi takdirde mevcut guatr, zehirli guatra dönüşebilir.

İlaçlar ve Gıdaların Etkisi

İyot, Lityum ve Amiodaron içeren ilaçların uzun süreli kullanımı guatr oluşumunu tetikleyebilir. Karalahana tüketimiyle ilgili yaygın bilinenin aksine, guatr yapan maddeler bitkinin yapraklarında değil, hayvanlar tarafından tüketilen çiçek kısımlarındadır. Dolayısıyla karalahana yaprağı tüketmek guatra neden olmaz.

Ne Zaman Ameliyat Gereklidir?

Her nodül ameliyat gerektirmez ancak belirli kriterler cerrahi müdahaleyi zorunlu kılar. Ameliyat kararı şu durumlarda değerlendirilir:

1. Tüm nodüllere (sıcak veya soğuk) kanser riskini belirlemek için ince iğne biyopsisi yapılmalıdır.
2. Çapı 2.5 cm'den küçük nodüller genellikle ilaçla takip edilir. Tek nodüllerde ilaç tedavisi çoklu nodüllere göre daha başarılıdır.
3. Çapı 2.5 cm'den büyük olan sıcak nodüller.
4. Çapı 3 cm'den büyük olan sert nodüller.
5. Çapı 4 cm'den büyük olan kistik nodüller.
6. Tedavi sürecinde hızlı büyüme gösteren nodüller.
7. Boyunda nodülle birlikte ele gelen lenf bezi bulunan hastalar mutlaka ameliyatla tedavi edilmelidir.