Grip, domuz gribi ve grip aşısı

Grip (İnfluenza) Nedir? Tarihçesi ve Tanımı

İnfluenza virüslerinin yol açtığı grip, akut üst solunum yolu enfeksiyonu semptomları ile başlayan bulaşıcı bir hastalıktır. Toplumda diğer virüslerin neden olduğu üst solunum yolu enfeksiyonları da sıklıkla "grip" olarak adlandırılsa da, bu durum gerçek influenza tablosunun diğer hastalıklarla karıştırılmasına neden olmaktadır.

Kelime kökeni olarak grip, Frank dilinde "yakalanmak" anlamına gelen "Gripan" sözcüğünden türetilmiştir. Diğer yaygın ismi olan influenza ise İtalyanca "influentia difreddo" teriminden gelir. Astroloji kökenli olan bu terim, yıldızlardan geldiği varsayılan gizli bir kuvvetin insanların hareketlerine etki etmesi anlamını taşır.

Gribin tarihi insanlık tarihi kadar eskidir. M.Ö. 415 yılında Sicilya'daki Atina orduları arasında görülen bir grip epidemisi Hipokrat tarafından kayıt altına alınmıştır. Ayrıca 1889–1892 pandemisinde hastaları aşırı bitkin bırakması nedeniyle Anadolu'da bu hastalığa "paçavra hastalığı" adı verilmiştir.

Domuz Gribi (İnfluenza A H1N1) ve Özellikleri

Domuz gribi (İnfluenza A H1N1); insan, kuş ve domuz influenza A virüslerinin genetik yapılarının birleşmesiyle oluşmuş hibrit bir virüstür. Klinik semptomlar genellikle mevsimsel grip ile benzerlik gösterse de, hastalık tablosu hiç belirti vermeyen vakalardan ölümle sonuçlanan ciddi zatürre vakalarına kadar geniş bir yelpazede seyredebilir.

Domuz Gribinin Belirtileri Nelerdir?

Domuz gribinin belirtileri, insanlarda görülen mevsimsel grip semptomları ile büyük oranda örtüşmektedir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• Yüksek ateş ve üşüme
• Öksürük ve boğaz ağrısı
• Yaygın vücut, kas ve baş ağrısı
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Bazı vakalarda kusma ve ishal

Kişi, hastalık belirtileri başlamadan 1 gün öncesinden başlayarak, semptomlar çıktıktan sonraki 7 güne kadar bulaştırıcıdır. Tedavi süreci genellikle şikayetlerin giderilmesine yöneliktir ancak uzmanlar tarafından antiviral tedavi de önerilmektedir.

Grip Aşısı: Neden ve Kimler Aşı Olmalı?

Pandemik aşı uygulamaları, gribin yayılımını engellemek ve özellikle ağır seyretme riski bulunan grupları korumak amacıyla hayati önem taşır. Aşılamanın temel hedefleri şunlardır:

• Hastalığın şiddetini ve buna bağlı ölümleri azaltmak.
• Risk gruplarını koruma altına almak.
• Toplumdaki zorunlu hizmetlerin kesintisiz sürdürülmesini sağlamak.

Aşılanması Gereken Risk Grupları

Aşı Tipleri ve Adjuvan Kavramı

Dünyada günümüzde üç tip aşı üretilmektedir: İnaktif adjuvanlı, İnaktif adjuvansız ve Canlı attenue (zayıflatılmış) sprey aşılar. Türkiye'deki Bilim Kurulu kararı gereği, gebeler dışındaki tüm hedef gruplara adjuvanlı aşı uygulanmaktadır.

Adjuvan, aşıların bağışıklık sisteminde oluşturduğu yanıtı artırmak için eklenen yardımcı maddelerdir. Bu maddeler, bir doz aşıdaki virüs miktarının 2-8 kat azaltılmasına olanak tanır. Grip aşısında adjuvan olarak kullanılan skualen, köpek balıklarından elde edilen; ancak insanlarda, bitkilerde ve zeytinyağı gibi gıdalarda da doğal olarak bulunan bir maddedir.

Uygulama ve Yan Etkiler Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• Koruyuculuk Süresi: Aşı yapıldıktan 8-10 gün sonra koruma başlar, 2 hafta sonunda tam koruma sağlanır.
• Uygulama Dozu: 10 yaş ve üzerindeki bireylere tek doz uygulanır. 6 ayın altındaki bebeklere uygulanmaz.
• Gebelikte Kullanım: Dünya Sağlık Örgütü, pandemik aşıların gebelerde güvenle uygulanabileceğini belirtmiştir. Gebeler için genellikle adjuvansız aşılar tercih edilir.
• Kimlere Uygulanmaz: Yumurta alerjisi olanlara veya daha önce aşıya karşı ciddi alerjik reaksiyon gösterenlere uygulanmaz. Yüksek ateşi olanlarda ise aşı ertelenmelidir.

Aşının en sık görülen yan etkileri arasında uygulama bölgesinde kızarıklık, şişlik, ağrı ve genel vücut kırıklığı yer alır. Bu belirtiler genellikle birkaç gün içerisinde kendiliğinden düzelmektedir.