FARKLI FON RENKLERİNİN TANIMA ÜZERİNDEKİ ETKİSİNİN İNCELENMESİ

11 Kasım 2022108 görüntülenme

Özet Bu çalışmanın amacı sarı, kırmızı ve mavi fon renklerinin kelimeleri tanıma üzerinde etkisinin olup olmadığının incelenmesidir. Yapılan çalışmaya FSM Vakıf Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde öğrenim gören 87'si kadın 21'i erkek olmak üzere toplam 108 öğrenci katılmıştır. FSM Vakıf Üniversitesi Üsküdar Yerleşkesinde Deneysel Psikoloji 2 ders saatleri içerisinde yapılan çalışmada katılımcılara ilk önce renk körlüğü testi uygulanmış daha sonra deneyci ile birlikte deney ortamına alınmıştır. Deney başlamadan önce deneyci tarafından yönerge okunmuş ve katılımcının geride kalan yönerge talimatlarını bilgisayar üzerinden takip etmesi gerektiği aktarılmıştır. Katılımcı ilk yönergeyi okuduktan sonra ‘’Enter’’ tuşuna basarak deney başlamış ardından kendisine 1’er saniye aralıklarla farklı fon renkleri (kırmızı, mavi, sarı) üzerine siyah renkte yazılı kırk adet üç harfli anagram kelimeler gösterilmiştir. Kelimeler bittiğinde hatırlamayı maskelemek amaçlı otuz saniyelik ara görev başlamış ve ardından katılımcılara bilgisayarın yanında bulunan cevap formuna buldukları cevabı yazmaları istenmiştir. Ara görev süresi bittiğinde cevap formu kağıdının arka yüzünün çevrilmesi istenerek deneklere üç harfli deney düzeneğinde hem bulunan hem de bulunmayan altmış tane anagram kelime verilerek kırk beş saniye süre içinde tamamlamaları istenmiştir. Deneyin bitimi katılımcılara deneyci tarafından bildirilerek deney sonlanmıştır. Deney esnasında arka fonu sarı, kırmızı ve mavi renkte olan slayt gösterisi, bilgisayar, cevap/tanıma formu kağıdı ve kurşun kalem kullanılmıştır. Çalışmanın sonucuna göre belirlenen renklerin, cinsiyet değişkeninin ve ara görev kategorilerinin kelimeleri tanıma üzerinde herhangi bir etkisine rastlanamamıştır. Literatürde yer alan buna benzer bir çalışma da ekran rengiyle hafıza arasındaki ilişki incelenmiş ve sonuç olarak ekran renginin hafızayı testlerini etkilediği gözlemlenmiştir. Anahtar Kelimeler: tanıma, renkler, anagram

FARKLI FON RENKLERİNİN TANIMA ÜZERİNDEKİ ETKİSİNİN İNCELENMESİ

Yapay Zeka ile geliştirilmiş versiyon

İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir

Renklerin İnsan Psikolojisi ve Algı Süreçleri Üzerindeki Rolü

Geçmişten günümüze görsel unsurlar, yaşamımızın vazgeçilmez araçlarından biri olmuştur. Günümüz bilgi çağında görsel unsurların kullanımı giderek aktifleşirken, bu unsurların en başında renk gelmektedir. Renk, ışığın nesneler tarafından yansıtılması veya soğurulması sonucu göz üzerinde bıraktığı fizyolojik bir etkidir. Işık spektrumundaki dalga boylarının tamamı yansıdığında beyaz, tamamı soğurulduğunda ise siyah renk algılanmaktadır.

Renklerin tanımları disiplinlere göre farklılık gösterir. Bir mimar için renk, vurgu yönü yüksek bir tasarım ögesi iken; bir psikolog için zihinde şekillenen imgesel bir karşılıktır. Bu bağlamda renkler, dalga boylarına göre iki ana gruba ayrılır:

Sıcak Renkler: Dalga boyu yüksek olan sarı, kırmızı ve turuncu.
Soğuk Renkler: Dalga boyu düşük olan mavi, mor ve yeşil.

Renklerin Sembolik Anlamları ve Bellek İlişkisi

Her rengin kendine özgü bir dili ve psikolojik etkisi bulunmaktadır. Örneğin kırmızı, hem sevgiyi hem de kızgınlığı çağrıştıran zıt duyguları barındırırken; sarı, mutluluk ve olumlu zihinsel etkilerle ilişkilendirilir. Mavi ise sakinlik ve rahatlık hissi uyandırarak algıyı artırıcı bir rol üstlenir. Araştırmalar, kırmızının dikkat çekici özelliğiyle odaklanmayı artırdığını, mavinin ise uzun dalga boyu nedeniyle kavranmasının daha güç olabileceğini göstermektedir.

Eğitim süreçlerinde renk kullanımı, bilgilerin aktarım etkisini artırarak odaklanmaya yardımcı olur. Yapılan çalışmalar, ekran rengi ile hafıza performansı arasında doğrudan bir ilişki olduğunu ve farklı ders bölümleri için kullanılan renksel temaların hatırlamayı kolaylaştırdığını saptamıştır.

Araştırmanın Amacı ve Metodolojisi

Bu çalışmanın temel amacı; kırmızı, sarı ve mavi fon renklerinin bireylerin tanıma performansı üzerindeki etkisini incelemektir. Tanıma, bireyin daha önce maruz kaldığı bir uyarıcıyı hatırlama ve ayırt etme sürecidir.

Denek Grubu ve Araçlar

Araştırmaya Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi'nden toplam 108 öğrenci katılmıştır. Katılımcıların %80,6'sı kadın (87 kişi), %19,4'ü erkektir (21 kişi). Deney süreci şu araçlarla yürütülmüştür:

Renk körlüğü testi ve kişisel bilgi formu.
Üç farklı fon renginde (kırmızı, sarı, mavi) hazırlanan sunumlar.
Ara görev için matematiksel işlem sorusu.
60 adet anagramdan oluşan tanıma listesi.

Uygulama Süreci

Deney, kontrollü bir sınıf ortamında gerçekleştirilmiştir. Deneklere önce 40 adet üç harfli anagram (ZAL, TAP, LEK vb.) birer saniye arayla gösterilmiştir. Hemen ardından bilişsel bir ara görev (matematiksel işlem) verilmiş ve son aşamada 45 saniye içinde izledikleri kelimeleri tanıma listesinden işaretlemeleri istenmiştir.

Araştırma Bulguları ve İstatistiksel Analiz

Elde edilen veriler ANOVA ve t-testi analizlerine tabi tutulmuştur. Katılımcıların en çok tanıdığı kelime "ARG", en az tanıdığı ise "RİS" olmuştur.

Tablo 1: Fon Renklerine Göre Tanıma Puan Ortalamaları

Fon Rengi	Kişi Sayısı (n)	Ortalama (x̄)	Standart Sapma
Kırmızı	38	11.63	3.71
Sarı	36	10.78	3.35
Mavi	34	12.21	3.84
Toplam	108	11.53	3.65

Analiz sonuçlarına göre, fon renkleri (F=1,372; p>0,05), cinsiyet (t=1,275; p>0,05) ve ara görev başarısı (t=1,762; p>0,05) ile kelimeleri tanıma performansı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır.

Tartışma ve Gelecek Çalışmalar İçin Öneriler

Bu araştırmada kullanılan fon renklerinin tanıma üzerinde doğrudan bir etkisi gözlenmese de, literatürdeki bazı çalışmalar (Clariana, 2004) ekran rengi ile hafıza arasında ilişki olduğunu savunmaktadır. Mevcut sonuçların anlamlı çıkmamasının nedenleri arasında katılımcı sayısı veya ara görevin zorluk derecesi gösterilebilir.

Gelecek çalışmalar için şu stratejiler önerilmektedir:

Katılımcı Sayısı: Daha geniş ve dengeli (kadın-erkek oranı) bir örneklem grubu seçilmelidir.
Görev Zorluğu: Belleği daha fazla zorlayacak karmaşık ara görevler veya daha uzun süreler kullanılmalıdır.
Renk Tercihleri: Kadınların sıcak (pembe, açık mavi), erkeklerin ise soğuk (mavi, siyah) renk tercihleri göz önünde bulundurularak tasarımlar özelleştirilebilir.

Sonuç olarak, siyah yazı renginin fon renkleri üzerindeki kullanımı uygun bulunmuş olsa da, renklerin bellek üzerindeki etkisi daha farklı deneysel kurgularla yeniden incelenmelidir.

Etiketler

tanıma, renkler, anagram