Erteleme Davranışı ile Baş Etme
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Erteleme Davranışı ve Günlük Hayata Etkileri
İş yerinde, okulda veya günlük yaşamın rutin akışında, belirli bir zamana kadar tamamlanması gereken görevleri son ana kadar erteleyenlerden misiniz? Erteleme davranışı, bireylerin sorumluluklarını yerine getirme sürecinde sıkça karşılaştığı karmaşık bir durumdur. Bu içeriğimizde, ertelemenin temel sebeplerini ve bu alışkanlığı kırmak için uygulanabilecek bilimsel çözüm yollarını detaylıca ele alacağız.
Erteleme Davranışının Temel Türleri
Literatürde erteleme davranışı, ortaya çıkış biçimine göre üç ana başlık altında sınıflandırılmaktadır. Bu kategoriler, bireyin hangi durumlarda erteleme eğilimi gösterdiğini anlamak açısından kritik öneme sahiptir:
- Kronik Erteleme: Hemen hemen her durumda ve her görevde gösterilen genel bir tepki biçimidir.
- Durumsal Erteleme: Sadece belirli koşullara veya spesifik durumlara özgü olarak sergilenen tutumdur.
- Akademik Erteleme: Okul, üniversite, ödevler ve projeler gibi eğitim süreçlerini kapsayan erteleme türüdür.
Akademik Erteleme ve Türkiye'deki Bilimsel Çalışmalar
Belirli bir bitiş tarihi olan görevlerin son ana bırakılması, ilk olarak akademik ortamlarda araştırılmaya başlanmıştır. Bu nedenle literatürdeki çalışmaların büyük çoğunluğu akademik erteleme ve kişilik özellikleri üzerine yoğunlaşmıştır. Türkiye'deki çalışmalar ise daha yakın bir tarihe dayanmaktadır.
2013 yılında Bilge Uzun Özer ve Mesut Saçkes tarafından Türkçeye uyarlanan Tuckman Erteleme Skalası, bu alandaki geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının temelini oluşturmuştur. N. Kutlu Abu ve G. Saral (2016) tarafından yapılan bir başka araştırmada ise mükemmeliyetçilik, başarısızlıktan korkma ve anksiyete kavramlarının erteleme davranışı ile yüksek düzeyde ilişkili olduğu saptanmıştır.
Kişilik Özellikleri Ertelemeyi Nasıl Etkiler?
Choi ve Moran (2009) tarafından Kanadalı üniversite öğrencileri üzerinde yapılan bir çalışma, "Beş Büyük" kişilik özelliğinin erteleme üzerindeki etkilerini incelemiştir. Araştırma sonuçlarına göre kişilik özelliklerinin etkisi şu şekildedir:
| Kişilik Özelliği | Erteleme Davranışı Üzerindeki Etkisi |
|---|---|
| Duygusal Denge | Olumlu yönde etkiler (Ertelemeyi azaltır) |
| Dışadönüklük | Olumlu yönde etkiler (Ertelemeyi azaltır) |
| Sorumluluk Bilinci | Belirgin bir ilişki saptanmamıştır |
Bu veriler, psikolojide sıkça vurgulandığı üzere, tek bir davranışın tek bir sebebi veya yordayıcısı olmadığını bir kez daha kanıtlamaktadır.
Erteleme Davranışını Yenmek İçin Stratejiler: Somutlaştırma
McCrea ve arkadaşlarının (2008) yaptığı çalışma, erteleme davranışına kişilik özelliklerinden bağımsız, görevin kendisine odaklanan yeni bir bakış açısı getirmiştir. Görevin zorluğu erteleme eğilimini artırsa da, bu durumu kontrol altına almanın en etkili yolu görevi somutlaştırmaktır.
Araştırmada, bir görevi "nasıl yapılacağı" ve "hangi adımların izleneceği" şeklinde somut adımlarla tanımlayan bireylerin, göreve "neden yapılması gerektiği" gibi soyut bir açıdan yaklaşanlara göre çok daha az erteleme gösterdiği belirlenmiştir.
"Neden" Yerine "Nasıl" Sorusuna Odaklanın
Bir görevi yerine getirirken onun anlamı veya zorluğu üzerine yoğunlaşmak, bireyde bunalma hissine yol açabilir. Bunun yerine, görevi yerine getirmenin somut basamaklarını sıralamak kontrol sahibi olduğumuz hissini güçlendirir. Bu durum, zorlayıcı görevlerde bile pozitif bir bakış açısı kazanmamıza ve zamanında harekete geçmemize yardımcı olur.
Sonuç olarak, erteleme sorunuyla başa çıkmak için soyut düşünce kalıplarından sıyrılıp somut düşünme şekli kazanmak etkili bir egzersizdir. Sürecin zorluğuna odaklanmak yerine, atılması gereken somut adımları belirlemek başarıya giden yolu açacaktır.
KAYNAKÇA
- ABU, N. K., & SARAL, D. G. (2016). The reasons of academic procrastination tendencies of education faculty students. The Online Journal of New Horizons in Education-January, 6(1).
- Choi, J. N., & Moran, S. V. (2009). Why not procrastinate? Development and validation of a new active procrastination scale. The Journal of social psychology, 149(2), 195-212.
- McCrea, S. M., Liberman, N., Trope, Y., & Sherman, S. J. (2008). Construal level and procrastination. Psychological science, 19(12), 1308-1314.
- Özer, B. U., Saçkes, M., & Tuckman, B. W. (2013). Psychometric properties of the Tuckman Procrastination Scale in a Turkish sample. Psychological reports, 113(3), 874-884.
