ERKEN MENOPOZ RİSKİNE KARŞI YUMURTA DONDURMA

Yumurta Dondurma (Oosit Kriyoprezervasyon) Nedir?

Yumurta dondurma, kadın yumurtalarının (oosit) ileride kullanılmak üzere dondurularak saklanması ve ihtiyaç duyulduğunda çözülerek embriyo oluşturulması işlemidir. Günümüzde bu işlem, vitrifikasyon (hızlı dondurma) adı verilen ileri bir teknoloji ile başarıyla uygulanmaktadır. Tıpkı embriyo dondurma işlemlerinde olduğu gibi, yumurtalar da bu yöntemle genetik yapıları korunarak uzun süre muhafaza edilebilmektedir.

Yumurta Dondurma İşlemi İçin Yasal Şartlar Nelerdir?

Türkiye'de kadınların yumurtalarını dondurabilmesi için gerekli tıbbi durumlar Sağlık Bakanlığı tarafından düzenlenen yönetmeliklerle belirlenmiştir. 30 Eylül 2014 tarihinde yürürlüğe giren yönetmelik uyarınca, evli olmayan ancak belirli riskler taşıyan kadınlara bu hak tanınmıştır. Yumurtalık rezervi azalmış, henüz doğum yapmamış veya ailesinde erken menopoz öyküsü bulunan kadınlar yumurtalarını dondurabilmektedir.

Bu işlemin gerçekleştirilebilmesi için durumun üç uzman tabipten oluşan bir sağlık kurulu raporu ile belgelenmesi zorunludur. Ayrıca, kemoterapi ve radyoterapi gibi yumurta hücrelerine zarar veren tedaviler öncesinde veya üreme fonksiyonlarının kaybına yol açabilecek cerrahi operasyonlar (yumurtalıkların alınması vb.) öncesinde de dondurma işlemi yapılabilmektedir.

Yumurta Dondurma İşlemi Kimlere Uygulanır?

Yumurta dondurma işlemi, yumurtalıklarında aktif üretimi devam eden her yaştaki kadına uygulanabilir. Özellikle aşağıdaki durumlarda bu yöntem hayati önem taşır:

• Kanser tedavisi (kemoterapi/radyoterapi) görecek olan hastalar,
• Yumurtalık rezervi düşük ve ailesinde erken menopoz hikayesi olan bekar kadınlar,
• Yumurtalıkların alınmasını gerektiren ameliyatlar öncesindeki hastalar,
• Kariyer veya kişisel nedenlerle gebeliği ileri yaşlara erteleyen kadınlar.

Yumurta Dondurma Süreci ve Aşamaları

Yumurta dondurma süreci yaklaşık 10-15 gün süren bir tedavi protokolünü kapsar. İşlem temel olarak dört ana aşamadan oluşmaktadır:

1. Yumurta Geliştirme: Adetin 2. veya 3. günü başlanan hormon iğneleri (gonadotropin) ile çok sayıda yumurta geliştirilmesi hedeflenir. Bu süreçte hasta 4-5 kez ultrason ve hormon takibine alınır.
2. Yumurta Toplanması (OPU): Yumurtalar ideal büyüklüğe ulaştığında, genel anestezi altında vajinal ultrasonografi eşliğinde toplanır. İşlem yaklaşık 10-15 dakika sürer ve hasta 2 saat içinde normal hayatına dönebilir.
3. Vitrifikasyon (Dondurma): Toplanan yumurtalar döllenme işlemi yapılmadan, kriyoprotektan adı verilen solüsyonlarla işlenir. -196 °C ısıdaki sıvı azot tanklarında, su kristali oluşumunu engelleyen hızlı dondurma tekniği ile saklanır.
4. Tüp Bebek Tedavisi: Gebelik istendiğinde dondurulan yumurtalar çözülür ve eşten alınan spermlerle mikroenjeksiyon (ICSI/IMSI) yöntemi kullanılarak döllenme sağlanır.

Saklama Süreleri ve Başarı Oranları

Dondurulan yumurtalar yasal çerçevede en fazla 5 yıl saklanabilmektedir. Ancak, Sağlık Bakanlığı'na sunulacak bir dilekçe ile bu sürenin uzatılması mümkündür. Vitrifikasyon yöntemi ile dondurulan yumurtaların çözüldüğünde canlı kalma oranı %90-100 arasındadır.

Son bilimsel çalışmalar, dondurulmuş yumurtalardan elde edilen embriyoların transferi ile taze denemelere oldukça yakın gebelik sonuçları alındığını göstermektedir. Başarı şansını artırmak için uzmanlar, en az 8-10 adet yumurtanın dondurulmasını önermektedir. Yumurta sayısı azaldıkça başarı şansı düşebileceğinden, gerekli durumlarda işlem birden fazla kez tekrarlanabilir.