Erkek infertilitesi (kısırlık) ile ilgili

Erkek İnfertilitesi Nedir?

Erkek infertilitesi, bir erkeğin çocuk sahibi olamaması durumu olarak tanımlanmaktadır. Fertilite (doğurganlık), cinsel aktif yaştaki çiftlerin korunmasız ilişki sonrası spontan gebelik sağlayabilme yeteneğidir. Çocuk sahibi olamayan çiftlerin yaklaşık yarısında sorun erkek faktörü kaynaklıdır.

Erkek İnfertilitesinin Temel Nedenleri

Erkeklerde kısırlığa yol açan faktörler oldukça çeşitlidir. Bu nedenler, testler ve tedavi süreçlerinin belirlenmesinde kritik rol oynar. Başlıca sebepler şunlardır:

• Hormonal problemler ve endokrin bozukluklar.
• Genetik hastalıklar ve kromozom yapısındaki DNA hasarları.
• Sperm üretimi ile ilgili sorunlar (örneğin varikosel - testis damarlarının genişlemesi).
• Sertleşme (ereksiyon) veya boşalma (ejakülasyon) süreçlerinde yaşanan güçlükler.
• Ürogenital enfeksiyonlar (boşaltım ve üreme sistemi iltihapları).
• İmmün sistem hastalıkları ve kanser türleri.

İnfertilite vakalarının %30-40’ında ise herhangi bir belirgin sebep bulunamaz; bu durum idiyopatik (tanımlanamayan) erkek infertilitesi olarak adlandırılır.

Erkek İnfertilitesi Tanı Süreçleri

Tanı aşamasında uzman doktor öncelikle hastanın tıbbi geçmişini sorgular. Ardından karın, penis, testis ve gerekli durumlarda prostat muayenesi gerçekleştirilir. Tanı için kullanılan temel yöntemler şunlardır:

1. Tıbbi Geçmiş ve Yaşam Tarzı Sorgulaması

Doktorunuz, üreme sağlığını etkileyebilecek alışkanlıkları ve hastalıkları tespit etmek için şu konulara odaklanır:

• Sistemik Hastalıklar: Diyabet ve tiroit hastalıkları.
• Çevresel Faktörler: Kimyasal maruziyet, böcek ilaçları ve aşırı sıcak ortamlarda (fırın, demir-çelik üretimi vb.) çalışmak.
• Alışkanlıklar: Sigara (aktif veya pasif), alkol, uyuşturucu ve steroid kullanımı.
• Geçmiş Travmalar: Genital bölge yaralanmaları veya inmemiş testis öyküsü.

2. İlaç Kullanımı

Bazı ilaç grupları erkek infertilitesine doğrudan sebep olabilir. Aşağıdaki tabloda riskli ilaç grupları yer almaktadır:

3. Fizik Muayene ve Vücut Kitle İndeksi

Muayene sırasında hipospadias (peygamber sünneti), testiste kitle, varikosel ve obezite değerlendirilir. Obezite, erektil disfonksiyon, hormon bozuklukları ve semen kalitesinde düşüşe neden olabilmektedir.

Laboratuvar Testleri ve Görüntüleme

Kan Hormon Testleri

Testislerin çalışma kapasitesini ölçmek için damardan alınan kan ile şu değerler incelenir:

• FSH ve LH (Gonadotropinler)
• Testosteron ve Prolaktin
• Inhibin b ve Seks hormonu bağlayan globülin
• Tiroit hormonları, kan şekeri, kolesterol, böbrek ve karaciğer fonksiyonları.

Semen Analizi (Spermiogram)

Doğru sonuç için 2-5 günlük cinsel perhiz sonrası steril kapta verilen örneğin laboratuvarda incelenmesidir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 2010 standartlarına göre semenin miktarı, rengi, kokusu, yoğunluğu ve mikroskop altında spermin canlılığı değerlendirilir.

Diğer Tanı Yöntemleri

• Ultrason: Testis ve epididim dokusunu, kist veya tümör varlığını inceler.
• İdrar Tahlili: Enfeksiyon tespiti için yapılır.
• Testis Biyopsisi (TESE): Semende hiç sperm bulunmayan (azoospermi) vakalarda, testisten cerrahi yolla sperm elde etme işlemidir.
• Genetik Testler: Sperm sayısı düşük olanlarda karyotip analizi (normali 46, XY) ve Y kromozomu testleri yapılır.

Sık Görülen Erkek İnfertilitesi Sebepleri ve Tedavileri

Azoospermi (Sperm Yokluğu)

Semende sperm bulunmaması durumudur. Tıkanıklığa bağlı olanlara Obstrüktif Azoospermi (OA) denir. Tıkanıklık; testislerde, epididimde veya vaz deferens kanallarında olabilir. Enfeksiyonlar (gonore, klamidya vb.) veya cerrahi işlemler buna yol açabilir. Tedavide biyopsi ile sperm toplama veya kanal onarımı uygulanır.

Varikosel

Testis damarlarının genişlemesiyle oluşan bu durum, ısı artışına neden olarak sperm üretimini bozar. Varikoselektomi ameliyatı ile bu sorun giderilebilir.

Hipogonadizm ve Kriptorşidizm

• Hipogonadizm: Testislerin hormon veya sperm üretiminde yetersiz kalmasıdır.
• Kriptorşidizm (İnmemiş Testis): Testislerin torbaya inmemesidir. 1 yaşına kadar cerrahi olarak düzeltilmesi sperm kazanımı için kritiktir.

Enfeksiyonlar ve Kanser

Prostatit, orşit veya epididimit gibi enfeksiyonlar üroloji uzmanı tarafından tedavi edilmelidir. Testis kanseri ise 15-40 yaş arası erkeklerde en sık görülen kanser türüdür ve semen kalitesini düşürür. Kanser tedavisi öncesi sperm dondurma işlemi şiddetle önerilir.

Semen Dondurma ve Endikasyonları

Semenin -80 veya -196 derecede depolanması işlemidir. Özellikle şu durumlarda tercih edilir:

1. Kemoterapi veya radyoterapi öncesi.
2. Semen kalitesinin hızla düştüğü vakalar.
3. Felçli hastalarda elektrostimülasyon ile elde edilen örnekler.
4. Tıkayıcı olmayan azoospermi (NOA) hastaları.