Epilepsi (sara) hastalığı nedir, tedavisi nasıldır?

Epilepsi Nedir? Tarihçesi ve Genel Bakış

Epilepsi (halk arasında sara), antik çağlardan beri bilinen kronik bir hastalıktır. Eski dönemlerde, sağlıklı görünen kişilerin aniden yere düşüp çırpınması nedeniyle bu durumun tanrısal bir ceza veya kötü ruhların etkisi olduğu düşünülmekteydi. Ancak 1850'lerden günümüze uzanan süreçte, tıbbi çalışmalar sayesinde epilepsinin bilimsel temelleri ve tedavi yöntemleri büyük gelişim göstermiştir.

Günümüzde uygun antiepileptik ilaç seçimi ve düzenli hasta takibi ile nöbetler %75 oranında azaltılabilmekte veya tamamen iyileşme sağlanabilmektedir. Tedavinin başarısız olmasındaki en büyük etkenler; yanlış tedavi seçimi, ilaçların düzensiz kullanımı veya bilimsel olmayan yöntemlere başvurulmasıdır. Bu nedenle, hasta ve ailesinin epilepsi hakkında bilgilendirilmesi sürecin en kritik aşamasıdır.

Epilepsi Nöbetlerinin Tanımı ve Sınıflandırılması

Epilepsi, en kısa tanımıyla merkezi sinir sistemindeki nöronların paroksismal (tekrarlayan), reversibl (geçici) ve anormal elektriksel deşarjlarıdır. Bu deşarjların beyindeki konumuna göre nöbetlerin klinik özellikleri değişiklik gösterir. Nöbetler bilinç kaybıyla seyredebileceği gibi, bilinç açıkken de gerçekleşebilir.

1981 yılında Uluslararası Epilepsi Derneği tarafından kabul edilen enternasyonel sınıflama, günümüzde belirli aralıklarla güncellenerek kullanılmaya devam etmektedir. Epilepsi nöbetleri temel olarak iki ana gruba ayrılır:

1. Parsiyel (Lokal, Fokal) Nöbetler

Beynin dış tabakası olan serebral korteksin belirli bir bölgesinden kaynaklanan nöbetlerdir. Bu deşarjlar başladığı noktada kalabileceği gibi, beyindeki bağlantı lifleri aracılığıyla diğer alanlara da yayılabilir. Eğer deşarjlar tüm beyne yayılırsa, grand mal olarak bilinen büyük nöbetler gelişir.

A) Basit Parsiyel Nöbetler (Bilinç Kaybı Yoktur):

• Motor Bulgulu Nöbetler: Frontal bölge kaynaklıdır; fokal motor, versiv (dönücü), postüral ve fonatör (sesle ilgili) nöbetleri kapsar.
• Duysal Semptomlu Nöbetler: His bozuklukları ile ortaya çıkar; görme (vizüel), işitme (oditör), koku (olfaktör), tat (gustator) ve baş dönmesi (vertijinöz) şeklinde görülebilir.
• Otonomik Belirtili Nöbetler: İstem dışı çalışan organların etkilendiği nöbetlerdir.
• Psişik Semptomlu Nöbetler: Konuşma bozukluğu (disfazik), bellek sorunları (dismnezik), anlama (kognitif), korku/endişe (affektif), illüzyon ve hallüsinasyon şeklinde kendini gösterir.

B) Kompleks Parsiyel Nöbetler (Bilinç Kaybı Vardır): Bu nöbetlerde çevreyle ilişki kopmuştur ancak hasta yere düşmez. Otomatizm adı verilen; ağız şapırdatma, yutkunma, amaçsızca üstü başıyla oynama veya yalanma gibi hareketler gözlenir.

2. Jeneralize Nöbetler

Beynin her iki yarısını da aynı anda etkileyen nöbet türleridir. Kendi içinde şu alt başlıklara ayrılır:

• Absans Nöbetleri: Genellikle çocuklukta görülen, saniyeler süren dalma nöbetleridir.
• Myoklonik Nöbetler: Beynin derin yapılarından kaynaklanan ani sıçramalardır.
• Tonik Nöbetler: Vücudun sertleşmesi ve kasılmasıdır.
• Klonik Nöbetler: Vücudun bir yarısında görülen titremelerdir.
• Atonik - Akinetik Nöbetler: Kas tonusunun kaybıyla aniden yere yığılma şeklindeki ataklardır.
• Tonik Klonik (Grand Mal) Nöbetler: Halk arasında sara nöbeti olarak bilinen en şiddetli tiptir. Çene kilitlenmesi, morarma, ağızdan köpük gelmesi, idrar kaçırma ve ardından gelen derin uyku hali ile karakterizedir.

Status Epileptikus: Acil Müdahale Gerektiren Durum

Epilepsi nöbetlerinin 30 ile 60 dakika boyunca kesintisiz sürmesi veya nöbetler arasında bilincin hiç açılmaması durumuna Status Epileptikus denir. Bu tablo, özellikle grand mal tipinde olduğunda %40 ölüm riski taşıyan hayati bir tehlikedir. Evde tedavisi mümkün değildir; derhal hastane şartlarında müdahale edilmelidir.

Epilepsi Tedavisinde Temel İlkeler

Epilepsi tanısı konulur konulmaz hemen ilaca başlamak yerine; nöbetin tipi, nedeni ve hastanın öyküsü detaylıca incelenmelidir. Tanı sürecinde EEG (Elektroensefalografi) kayıtları ve etyolojik incelemeler büyük önem taşır.

Önemli Uyarı: Nöbet geçiren bir kişiye müdahale ederken ağzını açmaya çalışmamalı, kollarını ve bacaklarını zorla tutmamalısınız. Sadece başının altına yumuşak bir destek koyarak travmaları önlemek yeterlidir.