Epilepsi nedir? Tedavisi nasıl yapılır?

Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinde geçici olarak meydana gelen anormal elektriksel aktivite sonucu, beyin fonksiyonlarının bozulmasıyla ortaya çıkan klinik bir durumdur. Halk arasında sara hastalığı olarak da bilinen bu sağlık sorunu, kendisini tekrarlayan epileptik nöbetlerle gösterir.

Dünya genelinde ve ülkemizde oldukça yaygın bir sinir sistemi hastalığı olan epilepsinin görülme sıklığı %0,5 ile %1 arasındadır. Yapılan araştırmalar, hastalığın cinsiyetler arasında görülme oranı bakımından herhangi bir farklılık göstermediğini kanıtlamaktadır.

Epilepsi Hastalığının Nedenleri Nelerdir?

Epilepsi vakalarının yaklaşık üçte ikisinde nöbetlerin altında yatan neden tam olarak saptanamamaktadır. Ancak nedeni belirlenebilen vakalarda şu faktörler öne çıkmaktadır:

• Doğumsal anomaliler ve doğum travmaları,
• Kafa travmaları ve beyin damar hastalıkları,
• Beyin tümörleri ve beyin iltihapları,
• Aşırı alkol tüketimi.

Epilepsi kalıtsal bir hastalık değildir ve doğrudan anne-babadan çocuklara geçmez. Bununla birlikte, bazı ailelerde nöbet geliştirme eğilimi daha yüksek olabilir. Hastalığın klinik olarak ortaya çıkması için genellikle genetik yatkınlığın yanı sıra bazı dış faktörlerin de birleşmesi gerekmektedir.

Epilepsi Belirtileri Nelerdir?

Epilepsi nöbetleri, beynin hangi bölgesinin etkilendiğine bağlı olarak farklı belirtilerle kendini gösterebilir. En sık karşılaşılan epilepsi belirtileri şunlardır:

• Vücutta ani kasılmalar, kol ve bacaklarda kontrol edilemeyen sarsıntılar,
• Bilinç kaybı ve geçici kafa karışıklığı,
• Görünür bir sebep yokken aniden düşme,
• Korku, kaygı veya deja vu gibi psişik duygu durumları,
• Sabit bir noktaya bakma ve seri şekilde baş sallama hareketleri,
• Ellerde ve ayaklarda kısmi kontrolsüzlük,
• Sorulan sorulara yanıt verememe ve kısa süreli iletişim kopukluğu.

Epilepsi Nöbet Çeşitleri

Epilepsi krizleri, hastadan hastaya farklılık gösteren çeşitli türlere ayrılır. Bu türler nöbetin şiddetine ve süresine göre sınıflandırılır:

1. Büyük Epilepsi Nöbetleri (Jeneralize Nöbetler)

En çok bilinen türdür. Kol ve bacakların kasılması, çırpınma, yüzde morarma ve ağızdan köpük gelmesi ile karakterizedir. Nöbet sonrası hasta gevşer ve yavaş yavaş kendine gelir.

2. Absans Nöbetleri

Özellikle çocuklarda ve eğitim çağındakilerde görülür. Aileler tarafından "dalma" olarak tanımlanır. Yazı yazma veya konuşma aniden kesilir; kısa süreli cevapsızlık sonrası çocuk aktivitesine kaldığı yerden devam eder.

3. Şaşkınlık Nöbetleri

Erişkinlerde sık görülen bu türde, kişinin gözleri aniden sabitlenir. Anlamsız konuşmalar gözlemlenir ve kişi sorulan sorulara yanıt veremez. Nöbet sonrası hasta bu anları hatırlamaz.

Epilepsi Tanı ve Tedavi Süreçleri

Epilepsi teşhisinde bazı durumlarda sadece nöbet öyküsü yeterli olabilir. Ancak ayırıcı tanı koymak ve nöbetin türünü belirlemek için şu yöntemlere başvurulur:

Epilepsi tedavisi temel olarak nöbetleri durdurmayı amaçlar. Hastaların büyük bir çoğunluğu anti-epileptik ilaçlar ile kontrol altına alınabilir. İlaçların düzenli kullanımı tedavinin başarısı için kritiktir. İlaç tedavisine yanıt vermeyen dirençli vakalarda ise altta yatan nedene bağlı olarak cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.

Nöbet Sırasında İlkyardım: Ne Yapılmalı?

Normal şartlarda bir epilepsi nöbeti 1-2 dakika içinde kendiliğinden sona erer. Nöbet sırasında hastayı korumak için şu adımlar izlenmelidir:

• Hastanın çevresindeki keskin ve sert objeleri uzaklaştırarak yaralanmaları önleyin.
• Kravat, eşarp gibi boğazı sıkan giysileri rahat nefes alması için gevşetin.
• Hastayı zorla tutmaya çalışmayın; bu durum omuz çıkığı gibi ortopedik hasarlara yol açabilir.
• Ağzını açmaya çalışmayın; bu eylem diş kırılmasına veya parmak ısırılmasına neden olabilir.
• Soğan veya kolonya koklatmayın; bu maddelerin tedavi edici bir etkisi yoktur.
• Nöbet bitiminde hastayı dinlendirin; geçici bilinç kaybı ve yorgunluk normaldir.

Epilepsi Hastaları İçin Yaşam Önerileri

Nöbet eşiğini düşüren ve hastalığı olumsuz etkileyen faktörlerden kaçınmak yaşam kalitesini artırır:

1. Düzenli Yaşam: Açlık, uykusuzluk ve aşırı yorgunluktan kaçınılmalıdır.
2. Psikolojik Sağlık: Anksiyete ve depresyon nöbetleri tetikleyebilir, destek alınmalıdır.
3. Kontrollü İlaç Kullanımı: Hekime danışmadan hiçbir ilaç kullanılmamalıdır.
4. Zararlı Alışkanlıklar: Alkol, uyuşturucu madde ve titrek/parlak ışıklardan uzak durulmalıdır.
5. Enfeksiyon Takibi: Ateşli hastalıklar vakit kaybetmeden uzman bir hekim tarafından tedavi edilmelidir.