Eleştiri ve Savunma: İlişkide Zehir Olan Döngü ve Panzehirleri

Eleştiri ve Savunma: İlişkide Zehir Olan Döngü ve Panzehirleri

(Gottman yaklaşımıyla)

Yakın ilişkilerde çatışmalar çoğu zaman içerikten çok iletişim biçimi nedeniyle derinleşir. John Gottman’ın uzun yıllara dayanan araştırmaları, ilişkileri yıpratan dört temel iletişim örüntüsünü tanımlar: Eleştiri, Savunma, Aşağılama ve Duvar Örme. Bu metin, özellikle eleştiri–savunma döngüsüne odaklanır.

Zehir 1: Eleştiri

(Davranıştan kişiliğe kayış)

Eleştiri, bir davranışı ifade etmekten çıkıp kişiliğe yöneldiğinde zehirleyici olur.

“Çiçekleri sulamadın.” (davranış)
“Hiçbir şeyi takip etmiyorsun.” (kişilik)

Eleştiri çoğu zaman saldırmak için değil, yükün tek başına taşındığı hissiyle ortaya çıkar. Ancak dili sertleştikçe karşı tarafta savunmayı tetikler.

Zehir 2: Savunma

(Sorumluluktan kaçış)

Eleştiriyi tehdit olarak algılayan taraf, çoğu zaman savunmaya geçer:

• gerekçe sunar

• açıklama yapar

• niyetini anlatır

• haklılığını korumaya çalışır

“Çiçekleri sulayacaktın, neden sulamadın?”
“Bir sürü işim vardı, görmüyor musun?”

Bu cevap sakin olabilir, ses yükselmez. Ancak içerik olarak şunu söyler:

“Bunun sorumluluğu bende değil.”

Gottman’a göre savunma, çatışmayı yatıştırmaz; karşı tarafın duyulma ihtiyacını daha da artırır.

Döngü Nasıl Alevlenir?

Sorumluluk alınmadığında eleştiri sertleşir.
Eleştiri sertleştikçe savunma artar.
Taraflar içerikten uzaklaşıp pozisyonlarını korumaya geçer.

Bu noktada artık konuşulan şey çiçekler değildir.
Konuşulan şey şudur:
“Bu ilişkide yük kimin üzerinde?”

Panzehir 1: Sorumluluk Almak

(Savunmanın panzehiri)

Gottman’a göre savunmanın panzehiri sorumluluk almaktır.
Bu, suçu tamamen üstlenmek değil; kendi payını kabul etmektir.

Sorumluluk almak şudur:

“Bunu yapmadım ve bunun sende yarattığı etkiyi görüyorum.”

Bu cümlede:

• açıklama yok

• gerekçe yok

• savunma yok

Sadece temas vardır.

Önemli bir direnç noktası şudur:
Sorumluluk almak çoğu zaman ‘cezalandırılmak’ ya da ‘küçülmek’ gibi algılanır.
Oysa yetişkin ilişkide sorumluluk almak güç kaybı değil, ilişkiyi tutma becerisidir. ÇAtışmalar çözülemz belki ama tekrar eden ilişki, iletişim ve rol örüntüleri biter, geçmişten gelen  ve ilişkinin de zehirlenmesine yol açan roller bırakılır. 

Panzehir 2: Yumuşak Başlangıç

(Eleştirinin panzehiri)

Gottman’a göre bir konuşma nasıl başlarsa öyle devam eder.

Zehirli başlangıç:

“Zaten hiçbir şeyi takip etmiyorsun.”

Yumuşak başlangıç:

“Bunu hatırlatmak zorunda kalmak beni yoruyor.”

Bu cümle suçlamaz; duyguyu sahiplenir.

Eleştiriyi ihtiyaç diline çevirir.

Doyumlu İlişkilerde Ne Farklı?

Gottman’ın araştırmalarına göre sağlıklı ve uzun ömürlü ilişkilerde:

• Taraflar hata karşısında savunmaya geçmek yerine küçük paylarını alır

• Sorumluluk almak hızlıdır, açıklamalar kısa ya da yoktur

• Günlük küçük konular, kişilik meselesine dönüşmez

• Amaç haklı çıkmak değil, bağlantıyı onarmaktır

Mutlu ilişkilerde şu cümleler daha sık duyulur:

• “Burada payım var.”

• “Bunu atladım.”

• “Sende nasıl bir etkisi oldu?”

Yakın ilişki,
kimin haklı olduğunu ispat etmek değil,
kimin sorumluluğu alarak temasta kalabildiğidir.

Haklılık duvar örer.
Sorumluluk bağ kurar.