Ebola nedir? nasıl bulaşır?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Ebola Virüsü Nedir? Genel Bir Bakış
Ebola virüsü, insanlarda ve primatlarda (enfekte maymun, goril, şempanze, meyve yarasası, orman antilobu ve kirpi) sıklıkla ölüme yol açan ciddi bir hastalık olan Ebola Virüsü Hastalığına (EVH) neden olur. Tropikal ormanların yakınındaki Orta ve Batı Afrika’nın ücra köylerinde ortaya çıkan bu hastalık, oldukça yüksek bir risk teşkil etmektedir. Yapılan araştırmalar, salgınlarda ölüm oranının %90’lara kadar çıkabildiğini göstermektedir.
Ebola virüsü ilk olarak 1976 yılında, Sudan’ın Nzara ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin Yambuku kentlerinde eş zamanlı iki salgınla tanımlanmıştır. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki salgının Ebola Nehri yakınındaki bir köyde meydana gelmesi, hastalığa bu ismin verilmesine neden olmuştur. Virüs, Filoviridae (filovirüs) ailesinin bir üyesidir ve toplamda beş ayrı türe sahiptir.
Ebola Virüsünün Bulaşma Yolları
Ebola virüsünün doğal rezervuarı henüz kesin olarak ispatlanamamış olsa da, meyve yarasaları (Fruit Bats) virüsün doğal konağı olarak kabul edilmektedir. Virüs, insanlara öncelikle vahşi hayvanlardan geçmekte ve ardından insandan insana yayılmaktadır. Salgın başlangıcında virüsün insana nasıl bulaştığı tam olarak bilinmese de, araştırmacılar ilk hastanın enfekte bir hayvanla temas sonucu virüsü aldığı hipotezini savunmaktadır.
İnsan enfeksiyonu oluştuktan sonra virüsün yayılımı şu yollarla gerçekleşir:
- Doğrudan Temas: Enfekte bir kişinin kanı veya diğer vücut salgılarıyla temas edilmesi.
- Kontamine Objeler: Virüslü salgılarla kirlenmiş nesnelere dokunulması.
- Defin İşlemleri: Cenaze törenleri sırasında hayatını kaybeden kişiye doğrudan temas edilmesi.
- Cinsel Yol: İyileşen erkek hastaların spermleri yoluyla hastalığı 7 haftaya kadar bulaştırması mümkündür.
- Sağlık Tesisleri: Maske, eldiven ve önlük gibi koruyucu ekipman kullanmayan sağlık personeli arasında yayılım riski oldukça yüksektir.
Ebola Virüsü Belirtileri ve Bulguları
Virüse maruz kalındıktan sonra belirtilerin ortaya çıkması 2 ile 21 gün (genellikle 8-10 gün) sürmektedir. Hastalığın seyri sırasında görülen temel belirtiler şunlardır:
- Yüksek ateş ve şiddetli baş ağrısı
- Eklem ve kas ağrıları
- Aşırı halsizlik ve iştahsızlık
- İshal, kusma ve mide ağrısı
Bazı vakalarda bu semptomlara ek olarak gözlerde kızarıklık, öksürük, nefes darlığı ve yutkunma zorluğu eşlik edebilir. Hastalığın ilerleyen evrelerinde vücut içinde ve dışında kanamalar, böbrek ve karaciğer yetmezliği gelişebilir. Laboratuvar bulgularında ise düşük beyaz kan hücresi, düşük trombosit sayısı ve yüksek karaciğer enzimleri tipik göstergelerdir.
Hastalığa Maruz Kalma Riski Olan Bölgeler
Ebola vakalarının büyük bir çoğunluğu Afrika kıtasında yoğunlaşmıştır. Teyit edilmiş vakaların bildirildiği başlıca ülkeler şunlardır:
| Bölge | Teyit Edilmiş Vakaların Görüldüğü Ülkeler |
|---|---|
| Batı Afrika | Liberya, Sierra Leone, Gine, Nijerya, Fildişi Sahilleri |
| Orta Afrika | Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DRC), Gabon, Kongo Cumhuriyeti (ROC) |
| Doğu ve Güney Afrika | Uganda, Güney Sudan, Güney Afrika (İmporte vaka) |
Afrika dışındaki vakalar ise genellikle laboratuvar kontaminasyonu kaynaklı olup İngiltere ve Rusya'da sınırlı sayıda bildirilmiştir.
Ebola Virüsünden Korunma ve Tedavi Yöntemleri
Günümüzde Ebola virüsü için genel geçer özel bir tedavi veya aşı bulunmamakla birlikte, Amerika’da geliştirilen bazı yeni ilaçlara FDA onay vermiştir. Hastalıktan korunmak için uygulanması gereken temel önlemler şunlardır:
- El Hijyeni: Eller düzenli olarak su ve sabunla yıkanmalı, sabun yoksa alkol bazlı dezenfektanlar kullanılmalıdır.
- Vahşi Hayvan Temasından Kaçınma: Ölü hayvanlarla ve primatlarla temastan uzak durulmalı, vahşi hayvan eti tüketilmemelidir.
- Enfeksiyon Kontrolü: Hasta olduğundan şüphelenilen kişilerle temas ederken koruyucu ekipman (eldiven, maske, gözlük) kullanılmalıdır.
- Sterilizasyon: Sağlık tesislerinde kullanılan ekipmanlar ve enjektörler titizlikle sterilize edilmeli veya uygun şekilde imha edilmelidir.
Seyahat Dönüşü Dikkat Edilmesi Gerekenler
Riskli bölgelerden dönen kişilerin, semptom göstermeseler dahi sağlık durumlarını 10 gün boyunca takip etmeleri önerilir. Enfekte kişi veya hayvanlarla temas şüphesi olanlar için bu süre 21 gündür. Eğer ateş, titreme, kas ağrısı veya döküntü gibi belirtiler fark edilirse, diğer kişilerle temas kesilmeli ve acilen bir sağlık kuruluşuna başvurularak seyahat geçmişi hakkında bilgi verilmelidir.
Kaynaklar:
