Doğum Kontrol Hapları
- Oral kontraseptifler, gebeliği önlemek amacıyla kullanılan ve içeriğinde estrojen ile progesteron hormonlarını barındıran veya sadece progesteron içeren medikal yöntemlerdir.
- Bu haplar her gün aynı saatte düzenli olarak alınmalıdır; kullanımın unutulması durumunda unutulan hap sayısına göre belirli telafi protokolleri uygulanmalıdır.
- Damar tıkanıklığı öyküsü, belirli kanser türleri ve ağır karaciğer hastalığı olanlar için uygun olmayan bu yöntem, emziren anneler için sadece progesteron içeren formda tercih edilebilir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Oral Kontraseptifler (Doğum Kontrol Hapları) Nedir?
Oral steroidal kontraseptifler, gebeliği önlemek amacıyla ağız yoluyla alınan ve içeriğinde estrojen ile progesteron hormonlarını barındıran ya da sadece progesteron içeren medikal yöntemlerdir. Bu yöntemler, doğru kullanıldığında yüksek koruyuculuk sağlamakla birlikte, kişinin sağlık geçmişine ve yaşam tarzına göre uzman kontrolünde planlanmalıdır.
Kombine Oral Kontraseptifler (Estrojen + Progesteron)
Hem estrojen hem de progesteron içeren kombine haplar, geniş bir kullanıcı kitlesine hitap eder. Ancak bu yöntemin uygulanabilirliği, bireyin mevcut sağlık durumuna göre belirlenir.
Kimler İçin Uygundur?
Yaşına ve doğum sayısına bakılmaksızın etkin korunma isteyen kadınların yanı sıra aşağıdaki durumlara sahip kişiler bu yöntemi tercih edebilir:
- Doğumdan sonra emzirmeyen (3-4 hafta geçmiş) veya 6 aydır emziren kadınlar.
- Düşük sonrası dönemde olanlar.
- Anemi (kansızlık) öyküsü bulunanlar.
- Dismenore (ağrılı adet) ve adet düzensizliği yaşayanlar.
- Premenstruel Sendrom (PMS) yani adet öncesi gerginlik yakınması olanlar.
- Dış gebelik öyküsü, iyi huylu over kisti veya meme hastalıkları (kist, fibradenom) olanlar.
- Ailesinde (annesinde) yumurtalık (over) kanseri öyküsü bulunanlar.
Kimler İçin Uygun Değildir?
Bazı tıbbi durumlar, kombine doğum kontrol haplarının kullanımını riskli hale getirir. Aşağıdaki durumlarda bu hapların kullanımı uygun görülmez:
- Gebelik veya gebelik şüphesi.
- Endometrium kanseri, uterus sarkomu veya östrojen bağımlı diğer kanser türleri.
- Tromboembolik (damar tıkanıklığı ve pıhtı atması) hastalık öyküsü.
- Kalp-damar ve beyin-damar hastalıkları.
- Karaciğer (hepatik) adenomu veya kanseri.
- Gebelikte veya önceki hap kullanımlarında gelişen kolestatik sarılık.
- Nedeni bilinmeyen anormal genital kanamalar.
Dikkat Edilmesi Gereken Ciddi Uyarı İşaretleri
Hap kullanımı sırasında aşağıdaki belirtilerden herhangi biri fark edilirse, vakit kaybetmeden bir hekime başvurulmalıdır:
- Şiddetli karın, göğüs, baş veya bacak ağrısı.
- Ani görme kaybı veya bulanık görme.
- Konuşma bozukluğu.
Doğum Kontrol Haplarının Tercih Edilmediği Özel Durumlar
Bazı durumlarda hap kullanımı kesin yasak olmasa da tercih edilmemesi önerilir:
- Sigara Kullanımı: 35 yaş üzerinde ve günde 15'ten fazla sigara içenlerde koroner kalp hastalığı riskini artırır.
- Emzirme: Bebeğin 6 aydan küçük olduğu durumlar.
- Kronik Hastalıklar: 40 yaş üzeri diyabet (şeker) ve hipertansiyon hastaları.
- Migren: Şiddetli damarsal baş ağrısı olanlar.
- Cerrahi ve Hareket Kısıtlılığı: Büyük ameliyat planlananlar (4 hafta öncesinden bırakılmalı) veya bacağı alçıda olanlar.
- Diğer: Majör depresyon tedavisi görenler ve belirgin reflü hastalığı olanlar.
Doğum Kontrol Hapı Nasıl Kullanılır?
En yüksek etkinlik için hapların her gün aynı saatte, aksatılmadan alınması kritik önem taşır.
Kullanım Zamanlaması
- Başlangıç: Genellikle adetin 1. günü başlanır.
- Düzen: 21 günlük paketlerde, paket bitince 7 gün ara verilir ve ardından yeni kutuya geçilir.
- Doğum Sonrası: Emzirenlerde 6. aydan sonra, emzirmeyenlerde 3-4 hafta içinde başlanabilir.
- Düşük/Kürtaj Sonrası: İlk 7 gün içinde kullanıma başlanmalıdır.
Hap Unutulursa Ne Yapılmalıdır?
Unutulan hap sayısı ve zamanına göre izlenecek yol tablodaki gibidir:
| Unutulan Hap Sayısı | İzlenecek Yol |
|---|---|
| 1 Hap | Hatırlanınca hemen alınır, o günün hapı da normal saatinde içilir. |
| 2 Hap | İlk iki hafta içindeyse, 2 gün boyunca ikişer hap alınır. 1 hafta ek yöntem kullanılır. |
| 3 Hap | Mevcut paket bırakılır, aynı gün yeni pakete başlanır. 1 hafta ek yöntem kullanılır. |
İzlem ve Yan Etki Yönetimi
Hap kullanmaya başlayan bireyler ilk 3 ay içinde, sonrasında ise 6-12 ayda bir düzenli kontrole gitmelidir. Kontrollerde kan basıncı, kilo, sigara kullanımı ve ilaç etkileşimleri değerlendirilir.
3 aydan uzun süren yan etkilerde şu stratejiler uygulanır:
- Bulantı ve meme gerginliği: Daha az östrojen içeren haplara geçilir.
- Ara kanamalar: Daha yüksek doz östrojen içeren haplar önerilebilir. Genellikle 2-3 ay içinde kendiliğinden düzelir.
Sadece Progesteron İçeren Haplar (Mini Hap)
Mini haplar, kombine hapların aksine ara verilmeden, sürekli olarak kullanılır. Bu haplar özellikle emziren anneler için uygundur. Etkinlik ve kullanım alanları bakımından 3 aylık iğneler (depo provera) ve cilt altı implantlar ile benzerlik gösterirler.
