DİSOSİYATİF BOZUKLUKLARDA DEPERSONALİZASYON VE DEREALİZASYON

Dissosiyatif Bozukluklar Nedir?

Dissosiyatif bozukluklar, bireyin kimlik, bellek, algı ve çevre ile ilgili duyumlar gibi normalde bir bütünlük içinde çalışan zihinsel işlevlerinin bu bütünlüğünün bozulması durumudur. Bu durum, genellikle travmaya karşı bir savunma düzeneği olarak ortaya çıkar. Hastalık, kişiyi travmatik yaşantıdan kaçırarak korumaya çalışırken, aynı zamanda travmanın yaşam üzerindeki etkilerini de geciktirme işlevi görür.

Disosiyasyon süreci, bir grup normal ruhsal sürecin diğerlerinden kopmasıyla gerçekleşir. Bu durumda kişinin düşünceleri, duyguları veya davranışları farkındalık seviyesinden uzaklaşarak kontrol dışına çıkar. Örneğin, sağlıklı bir üniversite öğrencisinin son iki haftada yaşadığı olayları hatırlayamaması bu duruma bir örnektir. Orta seviyedeki disosiyasyonlar tamamen normal kabul edilebilir; sıkıcı bir derste hayallere dalmak buna örnektir. Ancak bir bozukluk olarak kabul edilmesi için belirli kriterler mevcuttur.

Dissosiyasyon Dönemlerinin Ortak Özellikleri

Ciddi düzeydeki disosiyasyon dönemleri genellikle şu ortak özellikleri taşır:

• Aniden başlar ve aynı şekilde aniden sona erer.
• Kişinin ihtiyaç duyduğu bir bilginin kesilmesi veya bozulması olarak algılanır. Geri dönüşler (flashback) gibi pozitif veya hiçbir şey hatırlamama gibi negatif belirtiler gösterebilir.
• Nadir görüldüğü belirtilse de, vaka sayılarında bir artış gözlemlenmektedir.
• Kendine yabancılaşma ve gerçek dışılık bozukluğu hariç, çoğunda ciddi düzeyde hafıza karışıklığı yaşanır.
• İşlevsellikte bozulma veya kişisel sıkıntı hissi; özellikle dissosiyatif amnezi, kendine yabancılaşma ve gerçek dışılık bozukluğu için temel şarttır.

Kendine Yabancılaşma (Depersonalizasyon) Bozukluğu

Depersonalizasyon, kişinin kendi gerçeklik duygusundan veya bedeninden ayrıldığı hissini yaşadığı, kendisini dışarıdan bir gözlemci gibi izlediği sürekli veya yineleyen yaşantılardır. Bu bozuklukta birey, kendi ruhsal süreçlerini ve davranışlarını sanki bir rüyadaymış gibi dışarıdan izler.

Depersonalizasyonun fiziksel ve psikolojik etkileri şunlardır:

• Vücutta uyuşukluk ve karıncalanma gibi fiziksel duyumlar.
• Kişinin kendi davranışlarını bir yabancı gibi izlemesi.
• Depresyon gibi farklı psikolojik rahatsızlıkların bir belirtisi olarak ortaya çıkabilmesi.

Eğer bu epizodları tekrar tekrar yaşıyorsanız, bir uzmanla görüşmeniz sağlığınız açısından kritik önem taşır.

Gerçeklik Algısının Bozulması (Derealizasyon)

Derealizasyon, bireyin çevresinden bağımsız ve kopmuş hissetmesi durumudur. Bu durumda dış nesneler ve hatta aile üyeleri ile yakın arkadaşlar bile kişiye yabancı görünebilir. İnsanlar bu deneyimi genellikle bir bulanıklık hissi olarak tanımlarlar.

Dissosiyatif Belirtilerle Başa Çıkma Yöntemleri

Bu semptomları yaşayan bireyler panik hissedebilirler. Böyle bir durumda ilk adım bir ruh sağlığı uzmanına başvurmaktır. Süreci yönetmek ve farkındalığınızı artırmak için şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Derealizasyon İçin Duyusal Odaklanma: Kendinizi gerçeğe döndürmek için duyularınızı kullanın. Elinizi sıkın, güvenli bir sıcaklıkta (soğuk veya sıcak) bir nesneye dokunarak hisse odaklanın. Odadaki nesneleri adlandırın ve gözlerinizi sabit tutmaya çalışın.
2. Depersonalizasyon İçin Nefes Egzersizi: Anksiyete ile hızlanan solunumu yavaşlatın. Uzun, yavaş ve derin nefesler alarak beyne giden kan akışını dengeleyin. Kopma hissini engellemek için bir arkadaşınıza veya ailenize ulaşarak anda kalmaya ve konuşmaya çalışın.
3. Profesyonel Destek: Kendi başınıza uygulayacağınız yöntemler destekleyici olsa da, nitelikli bir ruh sağlığı profesyonelinden psikolojik destek almanız, bozuklukla kalıcı olarak başa çıkmanız için en önemli adımdır.