Dil Ve Konuşma

Bebeklerde Dil ve İletişim Gelişimine Giriş

Anne ve babalar, çocuklarının gelişim sürecinde yürüme evresinden sonra en büyük heyecanı konuşma becerisinin gelişimiyle yaşarlar. Ebeveynlik serüveninin en keyifli anlarından biri, çocukların önce adımlamaya başlaması, ardından ise kendilerini ifade edebilecekleri bir dil becerisi kazanmalarıdır. Ancak bu süreç, sanılanın aksine sadece kelimelerin telaffuz edilmesiyle sınırlı değildir.

Bir çocuğun iletişim süreci, konuşma eyleminden çok daha önce, henüz dünyaya gözlerini açtığı anda başlar. Bebeğin en temel tepkisi olan ağlama, aslında bir çeşit iletişim yoludur ve dil becerilerinin en basit formunu temsil eder. Bu nedenle, dil ve konuşma gelişimini anlamak için önce iletişimin temel taşlarını kavramak gerekir.

İletişim, Dil ve Konuşma Kavramları

İletişim, duygu ve düşüncelerin belirli semboller aracılığıyla bir başkasına aktarılması sürecidir. Bu süreçte kullanılan semboller; sözlü, yazılı veya sözsüz (jest ve mimikler) simgelerden oluşabilir. Sağlıklı bir iletişim için gönderilen ve alınan mesajların birbiriyle ilişkili olması ve belirli bir niyet doğrultusunda gerçekleşmesi esastır.

Dil ve Konuşma Arasındaki Farklar

Dil ve konuşma kavramları sıklıkla birbirine karıştırılsa da aralarında belirgin farklar bulunmaktadır. Uzmanlara göre bu ayrım şu şekilde tanımlanabilir:

• Dil: Düşünceleri, sesleri, yazı sembollerini veya jestleri kullanarak hem sözel hem de sözel olmayan tekniklerle kurulan anlamlı bir sistemdir.
• Konuşma: Kişinin duygu ve düşüncelerini fiziksel olarak konuşma sesleriyle ifade etme yeteneğidir.

Özetle iletişim, kendimizi anlaşılabilir kılmak adına sergilediğimiz tüm davranışları kapsarken; konuşma, bu sürecin sadece sesli ifadelerden oluşan kısmını temsil eder.

Sözel Olmayan İletişim Gelişimi

Sözel olmayan iletişim, dil gelişiminden önce başlar ve çocuğun gelecekteki dil becerileri için bir zemin hazırlar. Yaşamın ilk yılında gözlemlenen bu süreç; gülümseme, el sallama ve kucağa alınmak istendiğinde kolları kaldırma gibi temel jestleri içerir. Bebekler bu dönemde yetişkinlerin sözel olmayan ipuçlarını da başarıyla değerlendirirler. Örneğin, "dışarı çıkıyoruz" denildiğinde herkesin palto giymesi, bebeğin cümleyi tam anlamasa bile durumu kavramasını sağlar.

0-12 Ay Arası Bebeklerde Gelişim Basamakları

Bebeklerin ilk bir yılındaki iletişim becerileri, fiziksel tepkiler ve ses arayışları üzerine kuruludur. Bu dönem iki ana evreye ayrılır:

0-6 Ay Arasındaki Bebekler

• Ağlama, öksürme ve hapşırma gibi doğal sesler çıkarır.
• Kendisiyle ilgilenildiğinde göz kontağı kurar.
• Şarkı söylendiğinde veya konuşulduğunda vücut hareketleriyle (solunum değişimi, göz hareketi) tepki verir.
• Sesin geldiği yöne bakar ve tanıdığı kişilere gülümser.
• Kendi ellerini inceler ve başkalarının yüz ifadelerine tepki verir.

7-12 Ay Arasındaki Bebekler

• Ceee oyunlarına katılır ve yetişkini taklit ederek el çırpar.
• Mimik ve hareketlerle karşılık verir, konuşan kişileri dikkatle izler.
• Tanıdığı kişilere sevgi gösterir veya öper.
• "Gel gel" gibi el hareketleriyle desteklenen basit emirleri yerine getirir.
• Vücut kısımlarından en az birini gösterebilir.

13-36 Ay (1-3 Yaş) Dil Gelişimi Özellikleri

Bu dönemde çocukların kelime hazinesi hızla genişler ve sosyal etkileşimleri artar. Gelişim süreci 13-18 ay ve 19-24 ay olarak iki kritik evrede incelenir.

13-18 Ay Arasındaki Bebekler

• Ortalama beş ile on farklı sözcük söyleyebilir.
• Kendi ismini söyleyebilir ve isteklerini el hareketleriyle birleştirerek ifade eder.
• Hayvan seslerini taklit eder (köpek için "hav hav" gibi).
• Bardak, kaşık veya saç fırçası gibi nesnelerin kullanımını taklit eder.
• Kaynağı gizlenmiş sesleri (yastık altındaki saat gibi) arayıp bulur.

19-24 Ay Arasındaki Bebekler

• Üç farklı yönlendirmeyi (otur, gel, ver) uygulayabilir.
• Kitaptaki resimleri isimlendirebilir ve tanıdığı nesneleri gösterebilir.
• Paralel oyun oynar (diğer çocuklarla aynı mekanda farklı etkinlikler).
• Beslenme veya uyku gibi alışık olduğu rutinlerde ne yapması gerektiğini bilir.
• Cümle sonundaki kelimeyi vurgulayarak soru sorabilir ve evet-hayır cevaplarını kullanır.

Sözel olmayan iletişim, aslında bir ömür boyu süren bir beceridir. Beden dilimizi, mimiklerimizi ve jestlerimizi tecrübe kazandıkça daha işlevli hale getiririz.

---

Kaynakça: Prof. Dr. Nergis Güven, Prof. Dr. Servet Bal, Dil Gelişimi, Epsilon Yayınları, Giriş, sf: 13, 2004, İstanbul.