Dikkat Eksikliğinin Kısaca Nedenleri Nelerdir ?

Dikkat Eksikliğinin Nedenleri ve Tetikleyici Unsurlar

Dikkat eksikliği, bireyin akademik ve sosyal yaşamını doğrudan etkileyen, temelinde biyolojik ve çevresel birçok faktörün yattığı karmaşık bir durumdur. Günümüzde yapılan araştırmalar, bu durumun ortaya çıkmasında genetik yatkınlıktan doğum anındaki komplikasyonlara, beslenme alışkanlıklarından yetiştirilme tarzına kadar geniş bir yelpazenin etkili olduğunu göstermektedir.

Genetik Faktörler ve Kalıtımın Rolü

Dikkat eksikliğinin en temel ve önemli nedeni olarak genetik yatkınlık kabul edilmektedir. Bilimsel çalışmalar, beyindeki bazı kimyasal maddelerin anormal oranlarda bulunmasının bu duruma yol açtığını bildirmektedir. Aile öyküsünde aşağıdaki belirtilerin bulunması, kalıtımsal bir yatkınlığa işaret edebilir:

• Okul öncesi ve ilkokul döneminde gözlenen aşırı hareketlilik,
• Kurallara uymada ve okula adaptasyonda zorlanma,
• Çabuk unutma ve dikkatini uzun süre derse verememe,
• Okuma-yazma sürecine geç başlama veya hatalı yazma alışkanlığı.

Doğum Süreci ve Fiziksel Travmalar

Doğum anı, Sigmund Freud tarafından "ilk ve en önemli travma" olarak tanımlanır. Beyin yapısının en hassas olduğu bu evrede yaşanan aksaklıklar, beynin çalışma özelliğini bozabilir. Doğum zorluğu kapsamında değerlendirilen riskli durumlar şunlardır:

• Boyuna kordon dolanması veya alet yardımıyla (vakum vb.) gerçekleşen doğumlar,
• Doğum esnasında morarma yaşanması,
• Doğum sonrası görülen uzamış sarılık durumları.

Fiziksel darbeler de benzer bir risk taşır. Özellikle kafa darbesi sonrası beyin, kafatası içindeki sıvı kesesinde sarsılarak darbe alabilir. Bu durumun etkileri hemen ortaya çıkmasa bile, yıllar sonra bir beyin hassasiyeti olarak kendini gösterebilir.

Beslenme ve Sağlık Geçmişi

Beyin gelişimi için hayati önem taşıyan proteinler içeren anne sütü, dikkat eksikliğini önlemede kritik bir rol oynar. Araştırmalar, anne sütünün içeriğinin her ay çocuğun gelişimsel ihtiyacına göre değiştiğini ve en az 6 ile 12 ay arasında alınması gerektiğini vurgulamaktadır.

Diğer yandan, çocukluk döneminde geçirilen ateşli havale ve ağır hastalıklar beyin fonksiyonlarını etkileyerek hassasiyet oluşturabilir. Ayrıca dışarıdan alınan maddeler (tüp gazı veya karbonmonoksit zehirlenmeleri) ve cerrahi operasyonlar sırasında alınan narkoz gibi beyin kan akımını geçici durduran etkenler de nedenler arasında yer almaktadır.

Yetiştirilme Tarzı ve Çevresel Faktörler

Dikkat eksikliği görülme sıklığı ülkeler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Örneğin bu oran Almanya'da %3.8 iken, Türkiye'de %20'nin üzerindedir. Bu farkın temelinde aile eğitimi ve disiplin anlayışı yatmaktadır.

Özellikle ailenin ilk torunu veya geç doğan çocuk olması gibi durumlarda sergilenen sınırsız özgürlük ve her istediğinin yapılması, çocuğun özdenetim mekanizmalarına zarar vermektedir.

KAYNAK: Şimşek, R. (2010). Dikkat Dağınıklığı Önleme ve Beyni Etkili Kullanma Kılavuzu. 2. Baskı. İstanbul: Hermes Yayınları (İmleç Kitap)