Dikkat eksikliği nedir, ne değildir? işte size yanıtı.
- Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), beynin frontal bölgesindeki dopamin ve noradrenalin dengesizliğinden kaynaklanan genetik kökenli bir nörobiyolojik durumdur.
- Bu bozukluk; planlama, organizasyon ve odaklanma gibi yürütücü işlevleri olumsuz etkileyerek bireyin akademik başarısını ve sosyal ilişkilerini kısıtlar.
- Günlük yaşam işleyişini bozan DEHB vakalarında, özgüven kaybını önlemek için davranışsal desteklerin yanı sıra tıbbi ilaç tedavisi büyük önem taşır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Hakkında Temel Bilgiler
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), toplumda %7-8 oranında görülen, genetik kökenli bir hastalıktır. Sıklığına rağmen çoğu zaman önemsizleştirilen bu bozukluk; bireyin yaşam akışını olumsuz etkileyen, kişiler arası ilişkileri bozan ve hayatı kısıtlayan ciddi bir durumdur. DEHB, çocuklukta hatta anne karnında başlayan bir süreç olup, vakaların %60-70'inde genç erişkinlik dönemine kadar devam eder.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite, birbirinden farklı özelliklere sahip iki ayrı bozukluktur. Ancak her iki durum da beynin aynı bölgesinden kaynaklandığı için tıbbi olarak birlikte değerlendirilir. Bu bozukluklar bireylerde ayrı ayrı görülebileceği gibi, her ikisinin bir arada bulunduğu karışık tip olarak da karşımıza çıkabilir.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Kavramlarının Tanımı
Dikkat eksikliği, bireyin yaşına ve sosyokültürel durumuna göre konsantre olmada güçlük çekmesi, dikkati sürdürememesi ve dış etkenlerle kolayca dağılmasıdır. Bu durum; unutkanlık, dalgınlık, dağınıklık ve sabır gerektiren işlerden kaçınma davranışı ile kendini gösterir. Özellikle sorumluluk ve disiplin gerektiren işlerde dikkat dağılırken, zevk veren eğlence amaçlı aktivitelerde tam konsantrasyon sağlanabilir.
Hiperaktivite ise kişinin yaşına ve bulunduğu sosyal yapıya göre sergilediği aşırı hareketlilik halidir. Bu durumdaki bireyler; çok konuşan, sabırsız, aceleci ve yerinde duramayan bir profil çizerler. Her iki durumun şiddeti ve yansıması kişiden kişiye farklılık göstermektedir.
Okul Döneminde Dikkat Eksikliği Belirtileri
Dikkat eksikliği olan çocuklar, bulundukları ortama ve yaş grubuna göre farklı tutumlar sergilerler. Bu çocukların durumunu en iyi özetleyen gözlemler genellikle öğretmenlerinden gelir. Öğretmenlerin dikkat eksikliği yaşayan öğrenciler için kullandığı yaygın ifadeler şunlardır:
- "Çok zeki bir çocuk ama kendisini derse bir türlü veremiyor."
- "Sürekli dışarıya bakıyor, sanki hayal aleminde yaşıyor."
- "Bedeni sınıfta ama ruhu başka yerlerde geziniyor."
- "Soru sorduğumda dinlemiyormuş gibi görünse de doğru cevap verebiliyor."
- "Yazısı çok kötü, düzensiz ve defterine sürekli karalamalar yapıyor."
- "Sınav sorularını zamanında bitiremiyor ve çok basit işlem hataları yapıyor."
- "Çoktan seçmeli sınavlarda cevap anahtarını kaydırabiliyor."
- "Eşyalarını sürekli kaybediyor veya evde unutuyor."
Aile Gözüyle Dikkat Eksikliği Belirtileri
Ebeveynler, çocuklarının evdeki sorumlulukları ve günlük rutinleri üzerinden dikkat eksikliğini tanımlarlar. Anne ve babaların gözlemlerine göre dikkat eksikliği şu şekilde tezahür eder:
- Bilgisayar oyunlarına gösterilen ilginin derslere gösterilmemesi.
- İlgi duyulan alanlardaki (örneğin futbolcu isimleri) ezber yeteneğinin akademik konulara yansımaması.
- Ders çalışırken en küçük seste dikkatin dağılması ancak TV karşısında dünyadan kopulması.
- Odasının sürekli dağınık olması ve verilen basit görevlerin (bakkaldan bir şey alma gibi) eksik yapılması.
- Ders çalışmaya başlama sürecinin, çalışmanın kendisinden daha uzun sürmesi.
DEHB’nin Nörobiyolojik Yapısı ve Frontal Bölge
Dikkat eksikliğinin temelinde, beynin ön tarafında bulunan frontal bölgedeki işlevsel bir yetmezlik yatar. Bilginin işlendiği; yönetici ve yürütücü işlevlerin merkezi olan bu bölgede, dopamin ve noradrenalin isimli nörotransmitterlerin düzeylerinde ve geçişlerinde sorun olduğu düşünülmektedir.
Dikkat kavramı sadece ders çalışabilmekten ibaret değildir. Bu süreç aynı zamanda şu yetileri de kapsar:
| Dikkat ve Yürütücü İşlevler | Açıklama |
|---|---|
| Planlama | İşleri belirli bir sıraya koyabilme yeteneği. |
| Organizasyon | Zamanı düzgün kullanma ve düzen sağlama. |
| Önceliklendirme | Önemli olan işi ayırt edip ona odaklanma. |
| Sürdürülebilirlik | Başlanan bir işi sonuna kadar devam ettirme. |
Psikolojik Etkiler ve Tedavi Gerekliliği
Dikkat eksikliği yaşayan bireylerde planlama yapamama sorunu çok sık görülür. Sürekli yeni programlar yapılır ancak bunlara uyulamaz. Bu durum, aile ve öğretmen nezdinde güven kaybına, bireyin kendisinde ise ciddi bir özgüven kaybına yol açar. Sonuç olarak içine kapanık ve kendini ifade etmekte zorlanan bir kişilik yapısı gelişebilir.
Her insanda bir miktar dikkat dağınıklığı olabilir; ancak bu durum günlük hayat akışını, eğitimi ve işleyişi bozacak seviyeye geldiğinde mutlaka tedavi edilmelidir. Tedavi sürecinde aile desteği ve davranışsal alışkanlıklar önemli bir yer tutsa da, tıbbi olarak gerekli görüldüğünde ilaç tedavisinden faydalanmak büyük önem taşır.
Psikiyatrist Uzm. Dr. Zengibar Özarslan
