Demans Nedir? Demansın Nedeni Nedir?

Demans (Bunama) Nedir? Genel Bir Bakış

Demans (bunama); bireyin entelektüel yeteneklerini kademeli olarak yitirmesine neden olan, bilişsel, davranışsal ve işlevsel gerileme ile karakterize ilerleyici bir sendromdur. Bu durum, kişinin mesleki ve sosyal yaşamında ciddi kayıplar yaşamasına yol açarak yaşam kalitesini önemli ölçüde etkiler. Günümüzde yaşlanan nüfusla birlikte, demans dünya genelinde ve ülkemizde stratejik bir sağlık konusu haline gelmiştir.

Normal Yaşlanma ve Demans Arasındaki Farklar

İlerleyen yaşla birlikte bilgileri değerlendirme hızında bir miktar yavaşlama görülmesi, normal bir bilişsel değişiklik olarak kabul edilir. Ancak bu doğal süreç, ne hızla ilerler ne de bireyde önemli bir yeti yitimine neden olur. Buna karşın demans sendromları, belirgin düzeyde bir yeti yitimi ile sonuçlanır ve hiçbir koşulda yaşlılığın normal bir parçası olarak değerlendirilmemelidir.

Demansın Toplumsal ve Psikolojik Etkileri

Demans, toplumsal açıdan yüksek maliyetli ve yönetilmesi zor bir rahatsızlıktır. Özellikle hastalığın orta ve ileri evrelerinde ortaya çıkan davranışsal belirtiler, hastaların sürekli bakıma ihtiyaç duymasına neden olur. Bu süreçte bakım veren akrabaların ve yakınların üzerinde ciddi bir psikolojik yük oluşmaktadır. Öte yandan, bilişsel ve davranışsal semptomlara yönelik geliştirilen yeni ilaçlar, hem hekimler hem de hasta yakınları için umut verici gelişmeler sunmaktadır.

Demansın Nedenleri Nelerdir?

Demans sendromları tek bir nedene bağlı kalmaksızın, çeşitli faktörlerin etkisiyle ortaya çıkabilir. Bu durum dejeneratif bir süreç olabileceği gibi, aşağıdaki nedenlerden biri veya birkaçının birleşimiyle de tetiklenebilir:

• Genel tıbbi durumlar ve sistemik hastalıklar,
• Damarsal patolojiler (vasküler sorunlar),
• Beyin tümörleri,
• Madde kullanımı.

Demansın Belirtileri ve Tanı Kriterleri

Demanstan söz edebilmek için bellek bozukluğunun varlığı temel bir ön şarttır. Başlangıçta yeni öğrenilen isimlerin veya telefon numaralarının unutulmasıyla başlayan süreç, hastalık ilerledikçe geçmiş bilgilerin de silinmesine yol açar. Tanı için bellek bozukluğuna ek olarak aşağıdaki bilişsel sorunlardan en az birinin eşlik etmesi gerekir:

1. Dil İşlevlerinde Bozulma (Afazi)

Kişinin konuşma sırasında arzuladığı kelimeyi bulamaması en tipik belirtidir. İletişim kurma yeteneğinde belirgin bir azalma gözlemlenir.

2. Yürütücü İşlevlerde Sorun (Frontal Bölge)

Ön beyin bölgesindeki bozulmalar; yargılama, soyutlama, neden-sonuç ilişkisi kurma ve uygunsuz dürtüleri bastırma yetilerini yok eder. Bu durum, hastanın mantıksız ve garip davranışlar sergilemesine neden olur.

3. Motor Hareketlerde Kusur (Apraksi)

Diş fırçalama veya saç tarama gibi günlük basit motor hareketlerin, fiziksel bir engel olmamasına rağmen yapılamamasıdır. Bu durum özellikle Alzheimer hastalığında sıkça görülür.

4. Tanıma Yeteneğinin Kaybı (Agnozi)

Duyusal sistem normal olsa da nesneleri veya mekanları tanıyamama durumudur. Görsel agnozi nesneyi görerek tanıyamama, uzamsal agnozi ise bildiği yolları ve hatta evin odalarını karıştırma şeklinde ortaya çıkar.

5. Dikkat ve Konsantrasyon Bozukluğu

Hastalar, çevrelerindeki uyaranları fark etmekte ve bunlar arasından gerekli olanlara odaklanmakta güçlük çekerler.

Demans Görülme Sıklığı ve Risk Faktörleri

Demansın görülme sıklığı yaşla birlikte doğru orantılı olarak artış gösterir. Yapılan araştırmalara göre demansın yaş gruplarına göre dağılımı ve türleri şu şekildedir:

Demans için en güçlü risk faktörü yaştır. Yaş faktöründen sonra ise ailede Alzheimer tipi demans öyküsünün bulunması kritik bir öneme sahiptir. Bu rahatsızlık; sosyal sınıf, cinsiyet veya coğrafi bölge ayırt etmeksizin tüm toplum gruplarını etkileyebilir.

Teşhis ve Tedavi Süreçleri

Demans teşhisi; mental ve fiziksel muayene, hasta yakını bilgileri, MR ve BT görüntüleri ile nöropsikolojik testlerin birleşimiyle konulan klinik bir tanıdır. Doğru tedavi planı için demansın alt tipinin belirlenmesi hayati önem taşır.

Tedavi Yöntemleri

Günümüzde demansın çoğu türü için kesin bir tedavi bulunmamakla birlikte, bazı özel durumlarda (B12 vitamin eksikliği veya tiroit bozukluğu gibi) nedenin ortadan kaldırılmasıyla kesin tedavi mümkündür. Diğer türlerde ise kullanılan ilaçlar:

• Hastalığın seyrini yavaşlatabilir,
• Belirtilerin kısmen veya tamamen ortadan kalkmasına yardımcı olabilir,
• Bakım verenlerin üzerindeki yükü hafifletebilir.

Bu süreçte hastaların mutlaka bir psikiyatri veya nöroloji uzmanı tarafından düzenli takip edilmesi önerilmektedir.