DEHB
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), bireylerin yaşam boyu karşılaştığı, sıklıkla hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileriyle seyreden nörogelişimsel bir durumdur. Zamanla bu belirtilerde azalma saptanabilse de bozukluk kişinin hayatını ciddi şekilde etkilemeye devam eder. Belirtilerin birçoğu bebeklik döneminden itibaren mevcut olsa da bu durum genellikle okul çağına kadar fark edilememektedir.
Çocuklarda DEHB Belirtileri ve Sosyal Etkileri
Çocuklarda DEHB’in fark edilmesi genellikle okul döneminde belirginleşir. Bunun temel nedeni, çocukların öğrenme ve otokontrol süreçlerinde yaşadığı zorluklardır. Dikkat eksikliği faktörü nedeniyle çocuk, anlatılan konulara odaklanamaz ve bu durum akademik başarısını olumsuz etkiler.
Hiperaktivite ve dürtüsellik bozukluğu olan çocuklar, kuralları bilseler dahi bunları hayata geçirmekte güçlük çekerler. Örneğin, sınıfta dolaşmaması gerektiğini bilen bir çocuk, otokontrol sağlayamadığı için aniden ayağa kalkabilir. Bu zorluklar, zamanla kişide ciddi bir özgüven eksikliği ve sosyal bağ kuramama gibi duygusal sorunlara yol açabilir.
DEHB’in Üç Temel Türü
DEHB, belirtilerin yoğunlaştığı alanlara göre üç ana grupta incelenmektedir:
- Dikkatsizlik veya Dikkat Eksikliği Tipi: Kişi, bir görevi sonuna kadar sürdürmekte, ayrıntılara odaklanmakta ve verilen talimatları takip ederek kurallara uymakta güçlük çeker.
- Hiperaktif/Dürtüsel Tip: Birey sürekli bir çevreye uyum çabası içindedir; aktif, sabırsız ve hayal kırıklığına müsaittir. Bu tipte davranışlar kişiyi yönetir, yani birey kendi üzerinde otokontrol sağlayamaz.
- Birleşik Tip (Hiperaktif/Dürtüsel ve Dikkat Eksikliği): Bu türde, ilk iki grupta yer alan tüm bozukluklar bir arada görülür.
DEHB Tedavisi ve Davranış Terapisi Metotları
Yaş ilerledikçe DEHB tanısı koymak zorlaşmaktadır; çünkü eş tanılar artmakta ve belirtiler diğer durumlarla karışabilmektedir. Belirtilerin tedavisiz kendiliğinden azalma şansı yalnızca %20'dir. Bu nedenle uzmanlar, ilaçlı ve ilaçsız tedavi yöntemlerinin birlikte uygulanmasını önermektedir.
Davranış Terapisinde Uygulanabilecek Yöntemler
Davranış terapisinde, bireyin uyum yeteneğini artırmak amacıyla aşağıdaki metotlar stratejik olarak kullanılmaktadır:
| Metot Adı | Uygulama Şekli |
|---|---|
| Pozitif Pekiştirme | Tamamlanan her olumlu davranış için ödül veya iltifat verilmesi. |
| Time-out (Mola) | Yanlış davranış sonrası kişinin istediği bir şeyden bir süreliğine uzaklaştırılması. |
| Tepki Maliyeti | Eksik yapılan bir davranış sonucunda vaat edilen ödülün verilmemesi. |
| Token Economy | Doğru davranışlarla kazanılan ödül veya ayrıcalıkların kaybedilmesi. |
Ebeveynler İçin Destekleyici Stratejiler
Ebeveynlerin yaklaşımı, DEHB'li bir çocuğun hayatını kolaylaştırmada kritik rol oynar. Süreci daha sağlıklı yönetmek adına şu adımlar atılabilir:
- Çocuğu belirli ve düzenli bir günlük programda tutmak.
- Dikkat dağıtabilecek unsurları ortadan kaldırarak evi DEHB’li bir çocuk için yeniden düzenlemek.
- Olumlu davranışları sürekli pekiştirmek ve uygulanabilir hedefler belirlemek.
- Seçenekleri azaltarak kafa karışıklığını önlemek.
- Özgüveni artırmak adına çocuğa başarabileceği görevler vermek.
- Ders saatlerini kısa tutarak sık ama kısa molalar vermek.
Yazan: Psikolog Buse SARI
