Davranış bozukluğu olan çocuk ve zor durumda kalan anne-baba
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Davranış Bozuklukları Nedir?
Davranış bozuklukları, çocuğun çeşitli ruhsal ve bedensel nedenlere bağlı olarak yaşadığı iç çatışmaları davranışlarına aktarması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Bu süreçte çocuk; hırçınlık, sinirlilik, saldırganlık, inatçılık, yalan söyleme, küfürlü konuşma ve çalma eylemlerine yeltenme gibi tipik belirtiler gösterebilir. Bir uzman gözüyle bakıldığında, her olumsuz eylemin doğrudan bir bozukluk olarak nitelendirilmemesi, belirli bilimsel kriterlere dayanması gerekmektedir.
Bir Davranışın Bozukluk Sayılması İçin Gereken Ölçütler
Bir çocuğun sergilediği tutumun klinik anlamda bir davranış bozukluğu olarak kabul edilebilmesi için dört temel ölçüt göz önünde bulundurulur:
1. Yaşa Uygunluk
Her gelişim döneminin kendine has davranış kalıpları mevcuttur. Örneğin, 2 yaşındaki bir çocuğun inatçı ve negativist olması, Freud’un anal dönemi ve Erikson’un özerkliğe karşı kuşku ve utanç dönemi ile uyumludur. Ancak 11-14 yaş aralığındaki bir çocukta görülen yalan söyleme eylemi, normalden sapan bir davranış olarak değerlendirilir.
2. Yoğunluk
Davranışın şiddeti, teşhis koymada kritik bir rol oynar. 5 yaşındaki bir çocukta öfke ve huysuzluk doğal kabul edilebilirken, bu durumun başkasına fiziki zarar verme boyutuna ulaşması, eylemi davranış bozukluğu kategorisine sokar.
3. Süreklilik
Çocuğun belirli bir olumsuz davranış türünü tesadüfi değil, ısrarlı bir biçimde ve uzun bir zaman dilimi boyunca devam ettirmesi durumudur.
4. Cinsel Rol Beklentileri
Toplumsal beklentiler doğrultusunda erkek çocukların kızlara oranla daha saldırgan olması beklenebilir. Ancak bir kız çocuğunun erkeklere benzer şekilde aşırı saldırgan tutumlar sergilemesi, normalden sapan davranış kategorisinde değerlendirilir.
Davranış Bozukluklarının Belirtileri
Davranış bozuklukları kendisini dört farklı alanda gösterir. Bu belirtiler kişinin hem iç dünyasını hem de sosyal çevresiyle olan etkileşimini doğrudan etkiler.
| Belirti Türü | Sık Karşılaşılan Durumlar |
|---|---|
| Bedensel Belirtiler | Yorgunluk, uyku bozuklukları, çarpıntı, nefes darlığı, mide bulantısı ve saç dökülmesi. |
| Zihinsel Belirtiler | Unutkanlık, konsantrasyon bozukluğu, paranoya, intihar düşünceleri ve dikkat dağınıklığı. |
| Duygusal Belirtiler | Karamsarlık, motivasyon eksikliği, ölüm korkusu, sürekli mutsuzluk veya aşırı enerjik hissetme. |
| Davranışsal Belirtiler | Kendine veya başkasına zarar verme, madde bağımlılığı, takıntılı hareketler (OKB belirtileri). |
Davranış Bozukluklarının Temel Nedenleri
Çocuklarda bu tür bozuklukların gelişmesinde ebeveyn tutumları ve çevresel faktörler belirleyici rol oynar. Başlıca nedenler şunlardır:
- Dikkat Çekme İsteği: Çocuğa yeterli sevgi ve ilgi gösterilmediğinde, çocuk fark edilmek için olumsuz davranışlara yönelir.
- Ebeveynlere Karşı Güç Kazanma: Kendini gerçekleştirme arzusuyla çocuk, anne ve babasına karşı üstünlük kurma çabasına girebilir.
- İntikam Alma İsteği: Aşırı otoriter, baskıcı ve şiddet içeren tutumlar, çocukta ebeveynine karşı öfke ve nefret uyandırarak başkaldırıya neden olur.
- Yetersizlik ve Güvensizlik: Aşırı koruyucu ebeveyn tutumu, çocuğun kendine güvenini zedeler ve duygusal olarak çabuk kırılan, bağımlı bir birey olmasına yol açar.
- Kıyaslama ve Yargılama: Çocuğun başkalarıyla kıyaslanması veya "sen anlamazsın" gibi ifadelerle aşağılanması, aidiyet ve başarı duygusunu yok eder.
- Yanlış İletişim ve Toplumsal Tabular: Çocuğu toplum içinde rencide ederek eğitme düşüncesi, ciddi psikotravmatik durumlara zemin hazırlar.
Davranış Bozukluğu Olan Çocuklarla İletişim Rehberi
Bu süreçte ebeveynlerin ve eğitimcilerin sergileyeceği tutum, çözümün anahtarıdır. Aşağıdaki yöntemler sağlıklı bir gelişim için elzemdir:
- Karşılıklı Saygı Göstermek: Bağırmak, vurmak veya tutarsız davranmak saygısızlıktır. Çocuğun fikirlerine değer verilmeli ve o, ayrı bir birey olarak kabul edilmelidir.
- Nitelikli Zaman Ayırmak: Çocukla geçirilen sürenin uzunluğundan ziyade kalitesi önemlidir. Birlikte hoşlanacağı faaliyetler yaparak bağ güçlendirilmelidir.
- Cesaretlendirmek: Çocuğun çabası övülmeli ve ona güven duyulduğu hissettirilmelidir. Cesaretlendirme, çocuğun kendini değerli ve yetenekli algılamasını sağlar.
- Sevgiyi Hissettirmek: Güven duygusunun temeli sevgidir. Çocuğun sevildiğini bilmesi, davranışlarını düzenlemesine yardımcı olur.
- Doğru Hitap ve Ses Tonu: Şiddet içeren ve yüksek tonlu sözler çocuklar üzerinde etkisizdir. İstenilen davranış değişikliği için sakin ve kararlı bir ses tonu kullanılmalıdır.
