Çocuklarda Özgüven Gelişimi

Özgüven, kişinin kendisine değer vermesi, kendisinden memnun olması, sahip olduğu olumlu ve olumsuz özellikleriyle kendisi ile barışık olması demektir. Değişebilen ve gelişen bir kişilik özelliği olan özgüven; kişisel ve sosyal çevre içindeki ilişkiler sonucu belirlenir.

Bireylerin özgüvenleri, ilk yaşlarda oluşmaya başlar. Çocuklarımızın kendilerine olan güvenlerini sağlamlaştırmak ve kendilerini değerli hissetmelerini sağlamak için, aile, okul ve katıldıkları sosyal ortamlardaki yaklaşımlar önemli rol oynar.

İçine Kapanık Çocuk ve Özgüven

Çocuklar, düzenlerine bağlıdırlar. Düzenleri içinde sakin bir yaşantı sürerler ve sosyalleşirler. Gelişim süreci dahilinde çocukların öncelikle çevresini keşfedip gözlemlemesi, sonradan ortama dahil olması normaldir. Özellikle, daha önce ailesi tarafından evinde ve güvenilir ortamında olan çocuk, yaşamın içine yeni katıldığı için, yeni bir sosyal ortama girdiğinde çevresini daha iyi gözlemler. Gözlem sırasında da ailesinden güç alır ve yeni girdiği çevrede sessiz kalabilir. Örneğin, 4 yaşındaki bir çocuk, misafir geldiğinde odaya girmeden, onları yalnızca dışarıdan gözlemler, hemen iletişim kurmak istemez. Biraz zaman geçtikten sonra kendini güvende hissettiğine inandığında, ortama dahil olur. Bu çocuk, asosyal değil, duyarlı çocuk olarak adlandırılır. Diğer yandan, başını saklamış, konuşmaya dahi katılmayan, tırnaklarını yiyen, kenarda saklanmış çocuklar ise içe kapanık olarak adlandırılabilir. Anneden duygusal olarak beslenmek, içe dönüklüğün önemli faktörlerinden biridir. Yapılan araştırmalara göre, özellikle 0-2 yaş döneminde annenin çocuğun isteklerine yerinde ve zamanında cevap vermesi önemlidir ve bu iletişim, sağlıklı bağlanmayı beraberinde getirir. Ailedeki tutumlar da, çocuğun modelleyerek öğrendiği okul öncesi dönemde, etkin iletişim için önemli yer tutar. Aile içinde çocuğun kendisini rahat ifade edebileceği ortamlar, çocuğun özgüvenini destekler. Özellikle eleştirileceğinden çekinen ve fikirlerinin kabul görmeyeceği düşüncesine sahip olan çocuklar, anne ve babaları ile yeterince iletişim kuramadığından içe kapanık olabilirler. Ayrıca, iletişimde çok fazla kullanılan “Hayır” kelimesi, bir zaman sonra çocuğu sindirebileceğinden ve çocuğu denemekten vazgeçirebileceğinden, çocuğun kendisine olan güvenini geliştirmesine engel olabilir.

Beklenti, okul öncesi dönemde gelişen ve şekillenen özgüven için önemli bir kavramdır. Yaptığı her işi çok iyi yapması istenen çocuğun üzerinde aile farkında olmadan baskı oluşturabilir.

“Biz seni böyle de seviyoruz, başaramazsan da seviyoruz” gibi cümleler, başarının çok da farkında olmayan bir çocuk için, kaygı verici olabilir. Bu nedenle bu kalıpta cümleleri dikkatli kullanmakta fayda vardır. Ayrıca sınırların yeterince fark edilmemiş olması, yani olumsuz tecrübelerin hiç yaşanmamış olması da, beklentiyi arttırır.