Çocuğunuzun Dil Gelişimini Nasıl Destekleyebilirsiniz?

ÇOCUĞUNUZUN DİL GELİŞİMİNİ NASIL DESTEKLEYEBİLİRSİNİZ? 
*Çocuğa resimli kitaplar verebilirsiniz. Resimdeki konular hakkında neler düşündüğünü açıklaması için cesaretlendirebilirsiniz.
*Çocukla giyinirken giysilerin renkleri, nelerden yapıldığı üzerine sohbet edebilirsiniz. Örneğin ipek gömlek, yün çorap gibi. Aynı durum ev eşyaları ve diğer nesneler için de uygulanabilir. Örneğin tahta kaşık, cam bardak, mermer merdiven vb. Böylece çocuğun kelime hazinesinin gelişimine yardım
edebilirsiniz.
*Çocuğa bol bol öyküler, masallar okuyabilirsiniz. Bunlarla ilgili sorular sorarak çocuğun okunan parçayıanlatmasını sağlayabilirsiniz. Kelime hazinelerini ve dil. Becerilerini geliştirebilirsiniz. Bu kitapların çocukların gelişimleri doğrultusunda seçilmesi önemlidir.
*Kâğıt torbaların üzerine bir yüz çizerek göz ve ağız yerlerine düğme veya kumaş yapıştırarak köşelerini iple bağlayarak kulak yapabilirsiniz. Bunu çocuğun eline geçirip bileğinden iple bağlayarak el kuklaları ile değişik rollere bürünerek hikâyeler oluşturmalarına rehberlik yapabilirsiniz.
*Çocukla birlikte hazırlayacağınız kukla sahnesi, el ve parmak kuklaları ile duygu, düşünce ve isteklerini yansıtabileceği bir oyun ortamı hazırlayabilirsiniz. Duygu ve düşüncelerini ifade etmesine, kelimedağarcığının artmasına rehberlik yapabilirsiniz.
*Günlük yaşantınız üzerine kurduğunuz spontane öyküleri anlatırken, öyküdeki bir çocuğun adının yerine sınıftaki bir çocuğun adınıkullanmanız yerinde olur. Neşeli ve komik olayları anlatan öyküler
çocukları mutlu eder. Bazen de çocukların da benzer öyküler anlatmasını isteyebilirsiniz. Böylece çocukların duygu, düşünce, olayları anlama veifade etme yeteneğinin gelişimine yardımcı olabilirsiniz. Yeni sözcükler,anlamlı, uzun ve akıcı cümleler, iki ayrı fikri bir cümlede birleştirerek
ifade etme becerisini geliştirir.
*Çocuğun beraber yaşadığınız ve onun yaşadığı günlük olayları bir spikermiş gibi size haber olarak anlatmasını isteyebilirsiniz. Bunun için bir masanın üstüne iki tarafı açık bırakılmış bir koliyi TV gibi
yerleştirebilirsiniz. Kolinin eni kalın olmamalı ve arkasından görünen duvar ışık almamalı ve koyu bir fon oluşturmasına dikkat edilmelidir. Çocuk bu kolinin içine koltuk altlarına kadar portresi gözükecek biçimde girerek anlatmak istediklerini TV spikeri gibi anlatması sağlanmalıdır. Türkçeyi dil bilgisi kurallarına uygun kullanmasına, kurduğu cümlelerde öğeleri doğru yerleştirmesine, Türkçedeki ekleri, takıları yerli yerinde kullanmasına rehberlik edilebilir.
*Ninniler, şarkılar ve şiirler ilgi çekicidir. Çocuğa şiirler ve şarkılar söylenebilir. Daha sonra sevdikleri şiirlerin ve şarkıların üzerine eklemeler yapılabilir. Bunları söylerken çocuklardan ardından gelen tanıdık sözcükleri tahmin etmeleri istenebilir. Bu türden kitaplar alarak, çocuklarla son sözcüğü tahmin etme oyunları oynamak mümkündür.
BAZI ETKİNLİK ÖNERİLERİ
Türkçe dil etkinliğinde, şiir, bilmece, tekerleme, parmak oyunu, hikâye anlatma etkinlikleri dil gelişimini destekler. Örneğin “Okulum”, “Evimiz” şiirleri, “Ali ile Ayşe”, “Çal Kapıyı” “İnsanlar” parmak oyunları, “Uzun Kulak”, “Güzel Bir Düş” hikâyeleri “Unutkan Fil Yavrusu”, “Küçük Tren” masalımsıhikâyeler,”Deve Kuşu ve Çiçekler”, “Kucak Dolusu Sevgi” isimli masallarıile bu etkinlikler gerçekleştirilebilir. Hikâyelerde çocuklar; kuşların bulutların üstünde, balıkların denizin altında yüzdüğünü anlatırken öğretmen çocukların kelime hazinesini artırma, hikâye anlatımından sonra yapılan soru cevap konuşmalarında, hikâyenin dramatizasyonunda ya da hikâye tamamlama gibi
etkinliklerle çocukların kendilerini düzgün cümlelerle ifade etmelerine rehberlik edilir. Çocuklar, zamanla kendileri de hikâyeler oluşturmaya ve oluşturduklarıhikâyeleri resimlemeye başlayacaktır. Ayrıca anlatılan bir hikâyenin şarkısınıyapma, o hikâyeyi şiir olarak ifade etme gibi etkinliklerde yapılabilir. Böylece çocuklar; dinleme becerisini kazanma, dinlediği hikâyede yer alan kelimeleri öğrenme, Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma, hikâyedeki nesne durum ya da olayıanlaşılır bir şekilde açıklama, dramatizasyonda aynıanlama gelebilecek düşünceleri farklıcümlelerle açıklama, sözcükleri farklıyapıda sözel ürünler oluşturacak şekilde (şiir, bilmece, tekerleme, hikâye, şarkı)
kullanma becerilerini geliştirir. Bazıhikâyelerin içinde geçen tekerlemeler şarkıya dönüştürülerek ya da hikâyeye uygun şarkılar yazılıp bestelenerek hikâyenin gerekli yerlerinde grup hâlinde ya da bireysel olarak söylenebilir.
Tekerleme- Karga
Karga karga gak dedi.
Çık şu dala bak dedi.
Karga seni tutarım
Kanadından öperim.
Burada çocuklar kendisine söylenen dört beş sözcüklük cümleleri tekrarlayabilir. Ayrıca kendisi de beşaltı sözcükten oluşan cümleler kurabilir. Çocukların nesne, olay ya da varlıklarıadlandırma ve onlara ait belli başlıözellikleri söyleme, cümlelerinde ögeleri, Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma becerilerini geliştirmeleri sağlanır. Daha sonra çocuklardan bu tekerlemeye benzer cümleler kurarak yeni tekerleme oluşturmayıdenemelerini isteyebilirsiniz. Böylece sözcükleri farklıyapıda sözel ürünler oluşturacak şekilde (şiir, bilmece, tekerleme, hikâye, şarkı) kullanma becerilerini geliştirme hedeflenmektedir. Uyaklar, ritmik cümleler, bilmeceler ve tekerlemeler çocuğa harflerin
sesini kavratmak için iyi bir yöntemdir.
Şiir
Anneciğim
Sesine, bakışına
Sevgisine doyamam
Ben annemin yerine
Kimseleri koyamam
Saçının bir teliyim
Yanağının alıyım
Ben kimsenin değilim
Annemin öz malıyım
Bu şiir öğretilirken çocukların anne sevgisi, kelime hazinesi, kendilerini ifade etmesini; şiirdeki nesne, olay ya da varlıklarıadlandırma ve onlara ait belli başlıözellikleri öğrenme ve söyleme becerisini geliştirmelerine rehberlik edilir Hikâye : “Kucak Dolusu Sevgi” gibi bir masal anlatılır. (Masaldaki kahramanları, nesne, olay ya da varlıklarıadlandırma ve onlara ait belli başlı özellikleri öğrenme ve söyleme becerisini geliştirmelerini sağlar).
Hikâye sonrasıetkinlik: Çocuklara masal kahramanlarına uygun kostüm giydirilerek dramatize yapmalarıistenebilir. Çocuklardan kukla tiyatrosu ile hikâyenin bir başka şeklini oluşturmasıve oynatmasıistenebilir. Maske kullanmak da hikâyeyi canlandırmada etkili bir yoldur. Böylece çocukların Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma, nesne durum ya da olayıanlaşılır bir şekilde açıklama, aynıanlama gelebilecek düşünceleri farklıcümlelerle açıklama
becerilerini geliştirmeleri sağlanabilir.
Oyun etkinliği: Telsiz telefon, hasta dirildi, sebzeler meyveler, havada karada denizde gibi oyunlarla çocukların sözcük dağarcığını geliştirmelerine rehberlik edilir.
Evet - Hayır Oyunu: Öğretmen oyunu açıklar. İçinizden birini seçerek bazısorular soracağım. Bu sorularakarşılık bana: evet-hayır demeyeceksiniz. Onun yerine bana uzun cümlelerle cevapvereceksiniz. Örneğin (anneler gününde annene hediye almışsın doğru mu?) desem buna karşılık (evet hayır yerine, ben annem için çiçek topladım ve verdim gibi) cevaplar vereceksiniz. Birkaç deneme yapıldıktan sonra oyuna geçilir. Evet, hayır sözcüklerini kullanmayanlar böylece nesne olay ya da varlıkları adlandırma ve onlara ait belli başlı özellikleri söyleme, cümlelerinde ögeleri, Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma, nesne, durum ya da olayı anlaşılır bir şekilde açıklama, aynı anlama gelebilecek düşünceleri farklı cümlelerle açıklama becerisi elde eder.
Müzik Etkinliği: Çocuğun sözel ifadelerini artırmak için basit ritmik şarkılar söylenebilir. Örneğin “Pazara Gidelim”, “Cici Köpeğim” gibi çoğul kullanımına uygun “Ellerim Nerede?” “Ali Babanın Çiftliği” gibi… ritmik şarkılar öğretilebilir. Müzik de çocuğun dinleme becerisini geliştirmede önemli rol oynar. Bazı konuşmalar çocuklarla ritmik bir şekilde yapılabilir. Bu eğlenceli oyun sayesinde çocuk, seslere ve ritimlere odaklanabilecektir.
Etkinliğin Adı: Annemize Türkü
Uygulama: Öğretmen çocuklara öncelikle şarkının tamamını söyleyerek dikkati üzerine çeker ve şarkının ikinci ve sonraki tekrarlarını çocuklarla birlikte yapar. Şarkının nakarat bölümlerinde çocuklar alkışlarla (ritim araçları ile de olabilir) ritim tutarlar. Öğretmen bu konuda çocuklara rehberlik eder.
Annemize Türkü
Güneşin alası çok Çocuğa bakar anne
Her evin çilesi çok Evine tapar anne
Analar çeker yükü Gece gündüz çalışır
Kimsenin bilesi yok Yarınıyapar anne
Gelin çiçek derelim Gelin çiçek derelim
Yollarına serelim. Yollarına serelim.
Sevgi dolu türkülerle Sevgi dolu türkülerle
Annemize verelim. Annemize verelim.
Çocuklarla birlikte müzikli dramatizasyon da yapılabilir. Çocuklar ayağa kalkıp halka olurlar. Şarkıya uygun hareketlerle şarkının nakarat bölümlerinde halkanın ortasında toplanılarak diğer bölümlerinde de halkada yürüyerek canlandırma yapabilirler.
Fen ve doğa etkinliklerinde, hava grafiğini, mevsim şeridini incelerken karşılaştırma ve adlandırma, batan yüzen nesneleri incelerken karşılaştırma ve adlandırma özelliklerini söyleme, bir doğa gezisi sonrasında toplanan bitkiler, hayvanlar, taşlar, böcekler, yapraklar canlı cansız bütün nesneleri nesne, olay ya da varlıkları adlandırma ve onlara ait belli başlı özellikleri söyleme, cümlelerinde ögeleri Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma, nesne durum ya da olayıanlaşılır bir şekilde açıklama becerisi gelişir.
Okuma yazmaya hazırlık çalışmaları: Aşağıdaki etkinlikte nesne olay ya da varlıkları adlandırma ve onlara ait belli başlı özellikleri söyleme, cümlelerinde ögeleri, Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma; nesne, durum ya da olayı anlaşılır bir şekilde açıklama, aynı anlama gelebilecek düşünceleri farklı cümlelerle açıklama becerisi gelişir.
Yönerge: Her sırada bir olay anlatılıyor. Doğru sıraya uygun olaylardan hikâye oluştur.
Rutin etkinlikler sırasında da örneğin yemek yerken yiyecekleri sebzeler meyveler gibi nesne, olay ya da varlıkları adlandırma ve onlara ait belli başlı özellikleri söyleme, özelliklerini söylerken cümlelerinde ögeleri, Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma, nesne, durum ya da olayı anlaşılır bir şekilde açıklama, aynıanlama gelebilecek düşünceleri farklıcümlelerle açıklama becerilerini geliştirme hedeflenmektedir. Edatlar, günlük yaşantıda doğal olarak kullanılır. Örneğin çaydanlığın ocağın üzerine koyulması, şekerin çayın içine atılması gibi. Bu etkinlik esnasında, ne yapıldığı söylenebilir ve çocuğa da edatları kullanması için uygun sorular sorulabilir. Örneğin “çaydanlığı nereye koyacağım?” veya “Şekeri neyin içine koyabilirim?” gibi.
ÖRNEK 1
Etkinlik adı: Ne yaptıklarını söyleme
Amaç : Verilen nesnelerin tipik olarak ne yaptıklarını söyleme ve isimlere uygun fiil bulma
Materyal : Aynı etkinlik kavramı altında toplanabilecek 4 farklı şeyi gösteren bir dizi oyun kartları (ay, lamba, mum, yıldız, aydınlatmak), (tren, araba, gemi, bisiklet, hareket etmek), (balon, uçurtma, kuş, kelebek, uçmak vb.)
Uygulama : Çocuklar masanın çevresine otururlar. Öğretmen, çocuklara sırayla bir kart gösterir ne olduğunu ve ne yaptığını sorar. Doğru yanıtlayan çocuk, bir puan ya da marka alır. Oyun sonunda en çok puan ya da markaya sahip olan çocuk oyunu kazanır. Böylece çocuk varlıkları adlandırma ve onlara ait belli başlı özellikleri söyleme, cümlelerinde ögeleri, Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma, nesne durum ya da olayı anlaşılır bir şekilde açıklama, aynı anlama gelebilecek düşünceleri farklı cümlelerle açıklama becerisi kazanır.
ÖRNEK 2
Etkinlik adı: Resimli öykü
Amaç : Resimli öykü anlatma, resimler arasında bağlantıları tanıma, ve bunları mantıksal olarak dile getirerek anlatma.
Materyal : Çocuklara yakın çevrelerinden veya tanıdık olay ve masalları resmeden 24 kartlı resim
Uygulama : Resimli öyküler, değişik biçimde oluşturulabilir. Tüm kartlar masaya koyulduktan sonra çocuklardan biri, bir kart alır ve arkadaşlarına gösterir (örneğin, serçe). Bir sonraki çocuktan, buna artık anlamlı bir biçimde uyacak ve küçük bir öykü oluşturacak kart bulması istenir Bunu anlayan çocuk, örneğin serçeyi ağaçta gösteren kartı alır ve bir önceki kartın yanına koyar (serçe ağaçta). Sırası gelen çocuk uygun kart bulmaya çalışır. Oyun, masada ilişkisi kalmayan kartlar kalıncaya kadar sürer. En çok karta sahip olan çocuk, oyunu kazanarak, oluşturduğu öyküyü anlatır. Çocukta nesne, olay ya da varlıkları adlandırma ve onlara ait belli başlı özellikleri söyleme, cümlelerinde ögeleri, Türkçe’deki ekleri doğru olarak kullanma; nesne, durum ya da olayı anlaşılır bir şekilde açıklama, aynı anlama gelebilecek düşünceleri farklı cümlelerle açıklama ve kelime dağarcığı gelişir.
ÖRNEK 3
Etkinlik adı: Hikâye oluşturma
Amaç : Özgün bir hikâye oluşturabilme
Materyal : Resimli kartlar vb.
Uygulama : Çocuklara çocukların çanta hazırladığıbir resimli kart gösterilir. Şu soruları sorarak çocukların hayal gücünü etkin olarak kullanmasına yardımcı olmak mümkündür.
Bu çocuklar nerede yaşıyorlar?
Nasıl bir evde oturuyorlar?
Neden çanta hazırlıyorlar?
Nereye gidecekler?
Neden buraya gitmek istiyorlar?
Burada neler olacak?
Kimlerle karşılaşacaklar?
Başlarına hangi olaylar gelecek?
Çantanın içinde neler var?
Çantayıkapatırken neden zorlandılar?
Çantayıdaha kolay nasıl kapatabilirler?
Sorularısorularak cümlelerinde ögeleri, Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma, nesne durum ya da olayıanlaşılır bir şekilde açıklama, aynıanlama gelebilecek düşünceleri farklı cümlelerle açıklama yapmalarına rehberlik edilir.
ÖRNEK 4
Etkinlik adı: Hikâye oluşturma
Amaç : Özgün bir hikâye oluşturabilme
Materyal : Resim (bulutların arasında yere düşmekte olan kar tanesi)
Uygulama : Çocuğa bulutların arasında henüz yere düşmemiş bir kar tanesi olduğunuzu düşününüz. Bundan sonra başınıza neler gelecek? Henüz aşağıya inmediniz. Neler hissediyorsunuz? Sizi en çok heyecanlandıran ve korkutan şey, şeyler ne olabilir? Sizce bu yolculuk uzun mu kısa mı sürecek? Neden? Yolculuğunuz sırasında kimlerle karşılaşacaksınız? Yere indiğinizde en çok neyi merak ediyorsunuz? Neden? Nereye ineceğinizi düşünüyorsunuz? Yere indikten sonra başınıza neler gelecek? Çocuğun anlatımı sırasında sorular çeşitlendirerek devam edilebilir. Soruları sorularak cümlelerinde ögeleri, Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma; nesne, durum ya da olayı anlaşılır bir şekilde açıklama, aynı anlama gelebilecek düşünceleri farklı cümlelerle açıklama yapmalarına rehberlik edilir.
ÖRNEK 5
Etkinlik adı: Öykü oluşturma
Amaç : Düzeyine uygun öykü anlatabilme, yaratıcılık ve hayal gücünü kullanarak özgün bir ürün oluşturmalarına rehberlik yapılır.
Materyal : Değişik özellikteki bloklar
Uygulama : Çocuklarla birlikte blok köşesine gidilerek onlardan blokları kullanarak bir şeyler inşa etmelerini isteyebilirsiniz. Çocukların yaptıklarıyla ilgili öykü anlatması için yönlendirebilirsiniz. Öykü anlatımı sırasında çocuklara sorular sorularak çocuklara yardımcı olunabilir. Öyküyü resimlemesini isteyebilir, oluşturulan resimleri çekip albüm oluşturabilir, albümü öykü kitabı olarak kullanabilirsiniz. Böylece nesne, olay ya da varlıkları adlandırma ve onlara ait belli başlı özellikleri söyleme, cümlelerinde ögeleri, Türkçedeki ekleri doğru olarak kullanma, nesne durum ya da olayı anlaşılır bir şekilde açıklama, aynı anlama gelebilecek düşünceleri farklı cümlelerle açıklama, sözcükleri farklı yapıda sözel ürünler oluşturacak şekilde (şiir, bilmece, tekerleme, hikâye, şarkı) kullanma becerilerini geliştirme hedeflenmektedir.