Çocuğunuza İstediğiniz Davranışı Kazandırabilirsiniz
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çocuklarda İstediğiniz Davranışları Artırmanın Yolları
Çocuklar, sergiledikleri bir tutum karşılığında ödüllendirildiklerinde o davranışı tekrarlama eğilimi gösterirler. Bu nedenle, çocuğunuzda görmek istediğiniz olumlu davranışları ödüllendirerek bu alışkanlıkların kalıcı hale gelmesini sağlayabilirsiniz. Sessizce oyun oynamak, oyuncaklarını toplamak veya kardeşiyle paylaşımda bulunmak gibi çoğu zaman fark edilmeyen olumlu eylemleri görünür kılmak kritik bir öneme sahiptir.
İstediğiniz davranışları pekiştirmek için şu yöntemleri kullanabilirsiniz:
- Sözel Övgü: Doğru davranışı takdir ettiğinizi belirten ifadeler kullanın.
- Fiziksel Sevgi: Gülümsemek, sarılmak veya öpmek gibi sevgi gösterilerinde bulunun.
- Aktivite Ödülleri: Birlikte öykü okumak, sevdiği bir programı izlemesine izin vermek veya parka gitmek gibi etkinlikler düzenleyin.
- Küçük Hediyeler: Bir paket şekerleme gibi sembolik ödüller verin.
Olumlu Davranışların Pekiştirilmesi ve Süreklilik
Çocuk ödüllendirildiğinde başardığını anlar ve bu durum ilgili davranışı sürdürme motivasyonunu güçlendirir. Övgü odaklı bir yaklaşım, ebeveynlerin de kendilerini daha iyi hissetmelerini sağlarken; sürekli eleştiri ve tehdit dili her iki tarafın da duygusal sağlığını olumsuz etkiler. Temel kural olarak; istediğiniz davranışı övmeli, istemediğiniz davranışı ise görmezden gelmelisiniz.
Olumlu davranışları hemen, açık bir biçimde ve her seferinde ödüllendirmek gerekir. Çocuğunuza tam olarak hangi hareketinin hoşunuza gittiğini net bir dille ifade edin. Olumsuz davranışlarda ise tutarlı bir şekilde görmezden gelme stratejisini uygulayın ve başkalarının bu davranışı ödüllendirmesine (ilgi göstermesine) izin vermeyin.
İstenmeyen Davranışlarla Baş Etme Stratejileri
Çocuklar bazen olumsuz davranışlar sergileyerek ilgi çekmeye çalışırlar ve bu ilgiden (bağırma veya kızma olsa dahi) hoşnut olabilirler. Dargın olduğunuz anlarda bile onlara gösterdiğiniz tepki bir tür ilgidir. Bu nedenle, istenmeyen davranışları azaltmak için ilginizi tamamen keserek görmezden gelmek en etkili yoldur. Bağırmak, vurmak veya küsmek gibi tepkiler, istenmeyen davranışların artmasına neden olur.
Örneğin, çocuğunuz şeker yemek için ağladığında bu isteği duymazdan gelmeli ve asla pes etmemelisiniz. Eğer bir süre sonra pes edip istediğini verirseniz, çocuk bağırarak size boyun eğdirebileceğini öğrenir. Bu süreçte kararlı ve sonuna kadar tutarlı kalmak, çocuğun sizin kurallarınıza uyum sağlamasını kolaylaştırır.
Görmezden Gelmenin Mümkün Olmadığı Durumlar
Davranışlar tehlikeli veya yıkıcı bir boyuta ulaştığında görmezden gelmek mümkün olmayabilir. Bu tür durumlarda net bir şekilde "HAYIR" demek, çocuğu ortamdan uzaklaştırmak veya hareketlerini kısıtlamak gerekebilir. Ancak, sürekli eleştiri ve çok sık kullanılan "HAYIR" kelimesi bir süre sonra çocuk için anlamını yitirir. Bu nedenle, yasak koyduğunuzda bunun gerçekten önemli olduğundan emin olun ve kararınızı sonuna kadar sürdürün. Boş tehditler, çocuğun ebeveynine olan güvenini ve sözlerine olan inancını sarsar.
İdeal Davranış Gelişimi İçin Ebeveyn Tutumları
Çocuğunuzun nasıl davranmasını istiyorsanız, öncelikle net ve anlaşılır bir çerçeve çizmelisiniz. Aşağıdaki adımlar disiplin sürecini kolaylaştıracaktır:
- Net ve Açık Kurallar Koyun: Yatış saati ve yemek düzeni gibi rutinler oluşturun. Bu düzen çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar. Evdeki tüm yetişkinlerin bu kurallar üzerinde fikir birliği içinde olması şarttır.
- Beklentilerinizi Netleştirin: Yapmasını istediğiniz şeyleri çocuğun tam olarak anladığından emin olun.
- Yeni Davranışlar Öğretin: Göstererek ve yardımcı olarak yönlendirme yapın. Zor işleri küçük adımlara bölün ve her adımda destekleyin.
- Model Olun: Çocuklar ebeveynlerini örnek alır; bu yüzden davranışlarınızla onlara rehberlik edin.
Duygusal Yönetim ve İş Birliği
Çocuğunuza duygularıyla nasıl başa çıkacağını öğretmek, davranış kontrolü için temeldir. Onu dikkatle dinleyin, duygularını anladığınızı belirtin ve hissettiği duyguya bir isim verin (örneğin; "şu an kırılmış hissediyorsun"). Unutmayın ki tüm duygular kabul edilebilir ancak her davranış kabul edilemez.
Eleştiri yerine iş birliğini teşvik etmek için kaçınmanız gereken tutumlar şunlardır:
| Kaçınılması Gereken Tutumlar | Örnek Yanlış Yaklaşım |
|---|---|
| Suçlamak | "Yine kardeşini ağlattın." |
| İsim Takmak | "Kıskanç bir çocuksun." |
| Tehdit Etmek | "Bunu yaparsan seni evden atarım." |
| Emir Vermek | "Hemen derslerini bitir!" |
| Kıyaslama Yapmak | "Komşunun kızı senden daha başarılı." |
| Alay Etmek | "Dersini ne kadar çabuk bitirdin, dahi olmalısın." |
Sorun Çözme ve Cezaya Alternatif Yöntemler
Bir problemle karşılaştığınızda kişiliğe saldırmak yerine durumu tanımlamaya odaklanın. Örneğin, "Koridor çamur olmuş" diyerek bilgi verin ve isteğinizi "Ayakkabılar" gibi tek bir kelimeyle hatırlatın. Kendi duygularınızı ("Temizlediğim yerler kirlenince kızıyorum") ifade etmek, suçlamaktan daha etkilidir.
Cezalandırmak yerine şu yöntemleri izleyin:
- Beklentilerinizi Belirtin: "Notlarının yükseleceğini umuyorum."
- Telafi Şansı Verin: "Derslerine daha fazla vakit ayırarak bu durumu düzeltebilirsin."
- Seçenek Sunun: "Kendin mi çalışmak istersin yoksa yardım mı istersin?"
- Birlikte Çözüm Üretin: Çocuğun duygularını konuşun, fikirlerini listeleyin ve bir uygulama planı yapın. Bu süreçte çocuğun sizi suçlamasına izin vermeyin; odak noktanız her zaman çözüm üretmek olmalıdır.
Doğru Övgü Teknikleri
Övgü, çocuğun özgüvenini ve hevesini artırır. Ancak etkili bir övgü için şu kurallara dikkat edilmelidir:
- Tanımlayıcı Olun: "Çok güzel resim" demek yerine, "Bu resimde renkleri çok uyumlu kullanmışsın" diyerek neyi beğendiğinizi açıklayın.
- Sürece Odaklanın: Geleceğe dair tahminler yerine ("Ressam olacaksın"), o anki çabaya ("Bu resim için çok sabır gösterdin") odaklanın.
- Duygularınızı Paylaşın: Davranışın sizde yarattığı olumlu hissi dile getirin.
