Bu öfke kontrolsüzlüğü nereden geliyor?

Ebeveynlik Yolculuğunda Duygusal Farkındalık

Araştırmalar, çocuk sahibi olmanın her zaman saf bir mutluluk kaynağı olmadığını; aksine bu sürecin oldukça stresli ve zorlayıcı olabildiğini göstermektedir. Ebeveynlik yolculuğunda genellikle iki temel eğilim sergileriz: Ya kendi ebeveynlerimizin modellerini birebir kopyalarız ya da onlara tamamen zıt bir tutum benimseriz. Ancak asıl kritik nokta, bu iki uç arasında savrulmadan dengeyi bulabilmektir. Ebeveynlik becerileri ve çocukla kurulan bağın hassas noktaları çok çeşitlidir; fakat bu süreçteki en hayati unsur, duyguları göz ardı etmemeyi öğrenmektir.

Duyguları Önemsemeyen Kültürel Yaklaşımlar

Ünlü psikolog Gottman, modern toplumların (özellikle Amerikan ve benzer şekilde Türk kültürünün) duyguları önemsemeyen bir yapıya sahip olduğunu belirtir. Toplumumuzda duygulardan rahatsızlık duyma ve onları bastırma eğilimi yüksektir. Duyguları öğretmek yerine; nasıl görünmemiz, nasıl davranmamız ve neleri belli etmemiz gerektiğini söyleyen "meli-malı" kalıplarına odaklanırız.

Ebeveynlerin duyguları önemsememe eğilimi genellikle iki nedenden kaynaklanır:

1. Kendi kök ailelerinden bu şekilde bir yaklaşım görmüş olmaları.
2. Duyguları ifade etmemenin daha değerli ve kabul edilebilir olduğuna dair inançları.

Duygu İhmaline Örnekler

Aileler, çocuklarını üzgün veya öfkeli gibi negatif bir duygu içinde gördüklerinde, bu duyguyu anlamak yerine susturmaya çalışabilirler. "Al sana çikolata, yeter ki sus!" gibi yaklaşımlar, aslında çocuğun duygusuyla uğraşmak istememenin bir sonucudur. Gottman'a göre bu tarz aileler, ya çocuğun duygusunu tamamen ihmal eder ya da duygular kontrol edilemez seviyeye gelene kadar beklerler.

Sıklıkla karşılaşılan duyguyu küçümseyen ifadeler şunlardır:

• "Ne var bunda üzülecek?"
• "Bunu mu dert ediyorsun, çocuk musun sen?"
• "Kazağını çıkarma, hava sıcak değil hasta olursun." (Çocuğun fiziksel hissini reddetme)

Duyguları Önemseyen Ebeveyn Olmanın Yolları

Duyguları önemseyen bir ebeveyn olabilmenin ilk şartı, kendi duygularınızın farkına varmaktır. Kendi hislerini rahatça ifade edemeyen ve bunlar üzerinde çalışmayan bir ebeveynin, çocuğunun duygularını yansıtması mümkün değildir. Bu nedenle önce kendi bedeninize ve iç dünyanıza odaklanmalı, duygularınızı kabul etmelisiniz. Bunu başardığınızda, çocuğunuzun yaşadığı kriz anlarını birer öğretme fırsatı olarak görmeye başlarsınız.

Kızgınlık Yerine Merakı Tercih Edin

Çocuğunuzla, eşinizle veya arkadaşlarınızla olan ilişkilerinizde kızgınlık sergilemek yerine merakınızı ortaya koyun. Genellikle hoşlanmadığımız bir durumla karşılaştığımızda sadece tepki gösteririz; bu kızgınlıktır. Ancak merakımızı kullandığımızda, karşımızdaki kişinin ne hissettiğini anlamaya çalışırız. Bu yaklaşım, çocuğun kendini anlaşılmış ve önemsenmiş hissetmesini sağlar. Kendini güvende hisseden çocuklar; daha mutlu, dirayetli ve duygularını kontrol edebilen bireyler olarak gelişirler.

Sınırlar ve Rol Model Olmanın Önemi

Duygulara odaklanmak, her türlü davranışa izin vermek demek değildir. İdeal yaklaşım şudur: "Duygularını ve öfkeni anlıyorum, ancak bu duyguları yaşarken başkalarına zarar vermen kabul edilemez."

Bu noktada ebeveynin rol model olması hayati önem taşır:

• Kendi öfkenizi nasıl yönettiğiniz, çocuğunuzun en büyük dersidir.
• Bağırmak veya vurmak, çocuğun gelecekteki başarılarını ve ilişkilerini olumsuz etkiler.
• Hata yaptığınızda özür dilemeyi bilmelisiniz. "Üzgünüm, stresliydim ve kontrolümü kaybettim" diyebilmek, aradaki duygusal boşlukların uçuruma dönüşmesini engeller.

Sonuç olarak; nasıl bir çocuk yetiştirmek istiyorsanız, önce kendiniz öyle olmalısınız. Mükemmel olamazsınız ama yapabileceğinizin en iyisini yapabilirsiniz. İhtiyaç duyduğunuzda profesyonel destek almaktan çekinmeyin.

Bahar Erden
Uzm. Psk. Çift ve Aile Terapisti

---

Kaynakça:

• Gottman, J.M., & DeClaire, J. (1997). The heart of parenting: How to raise an emotionally intelligent child.
• Gottman, J.M., Katz, L.F., & Hooven, C. (1997). Meta-emotion: How families communicate emotionally.