BİR KÜÇÜK DİYET MESELESİ

Beslenme Psikolojisi: Diyet ve Kısıtlama Döngüsü

Günümüzde diyet denildiğinde akla ilk gelen kavram genellikle katı kısıtlamalar, diyetisyen denildiğinde ise adeta bir "besin polisi" figürü olmaktadır. Bireyler diyete başladığında zihinlerinde hemen bir yasaklı besinler listesi oluşturmakta; gıdaları kilo aldıran, zayıflatan, iyi veya kötü gibi keskin etiketlerle sınıflandırmaktadır. Ancak bu yaklaşım, beslenmeyle olan sağlıklı ilişkimizi bozmaya başlayan temel unsurdur.

Psikolojideki "beyaz ayı" deneyi, bir şeyi düşünmemeye çalışmanın onu zihnimizde daha cazip hale getirdiğini kanıtlar. Beslenmede de bir besini "yasak" olarak tanımlamak, gün boyu o besini düşünmemize ve sonunda kontrolsüz bir tüketim atağına (besine saldırma) yol açar. Bu döngüden kurtulmak için odağımızı nelerden kaçınacağımıza değil, beslenme düzenimize neler ekleyebileceğimize çevirmeliyiz.

Diyet Kavramının Kökeni ve Sürdürülebilirlik

Diyet kelimesi, farklı dillerde ve kültürlerde taban tabana zıt anlamlar taşıyabilmektedir. Bu kavramın gerçek amacını anlamak için kökenine bakmak faydalı olacaktır:

Gerçek bir diyet, geçici bir bedel ödeme süreci değil; sürdürülebilir bir yaşam tarzıdır. Bir beslenme alışkanlığını değiştirirken kendinize sormanız gereken en kritik soru şudur: "Bunu hayatım boyunca sürdürebilir miyim?" Eğer cevabınız evet ise, bu davranış değişikliği kalıcı bir alışkanlığa ve sağlıklı bir yaşam tarzına dönüşebilir.

Besinlerin Etiketlenmesi: İyi ve Kötü Besin Var mıdır?

Sürdürülebilir bir düzende her besine yer vardır; çünkü beslenme büyük resme odaklanır. Ara sıra tüketilen tatlı, hamur işi veya fast food ürünleri diyeti bozmaz. Bu gıdaları "kaçamak" olarak adlandırmak, aslında takip edilen beslenme düzeninden kaçma isteğini tetikler. Bilimsel perspektifte besinlerin kilo aldıran veya verdiren sihirli özellikleri yoktur; besinler nötrdür.

Paracelsus'un belirttiği gibi: "Zehir ile ilacı ayıran dozudur." Yaşam için zorunlu olan su bile aşırı tüketildiğinde toksik etki yaratabilir. Bu noktada önemli olan besinin türü değil, tüketim sıklığı ve miktarıdır. Besinleri "iyi-kötü" yerine, "besleyici" ve "daha az besleyici" olarak sınıflandırmak daha rasyonel bir yaklaşımdır.

Kişiye Özel Beslenme: "Sen Diyeti"

İnternet üzerinde Aralıklı Oruç, Dukan veya Alkali diyet gibi onlarca popüler yöntemle karşılaşmak mümkündür. Ancak en sağlıklı diyet, "Sen Diyeti" olarak tanımladığımız kişiye özel yaklaşımdır. Tıpkı parmak izimiz gibi, beslenme ihtiyaçlarımız da biriciktir. Bir beslenme programının doğruluğunu şu kriterlerle sorgulayabilirsiniz:

• Kişisel alışkanlıklarınıza ve yaşam tarzınıza uygun mu?
• Sağlık durumunuzu ve genetik yatkınlıklarınızı dikkate alıyor mu?
• Ekonomik bütçenize uygun ve sürdürülebilir mi?
• En önemlisi: Bir diyetisyen tarafından mı planlandı?

Farkındalıkla Beslenme ve Uygulama Stratejileri

Bazen sadece bilgi sahibi olmak, uygulama için yeterli olmayabilir. Bu noktada motivasyonunuzu sağlamak için güçlü bir sebep bulmalısınız. Örneğin; ailevi bir hastalık riskini (diyabet vb.) azaltmayı seçmek, besleyici gıdaları tercih etmek için güçlü bir motivasyon kaynağıdır.

Beslenme sürecini daha nitelikli hale getirmek için farkındalıklı yeme (mindful eating) tekniklerini uygulayabilirsiniz:

1. Yemek yerken dikkatinizi dağıtan unsurları (telefon, televizyon vb.) uzaklaştırın.
2. Besinin kokusuna, görüntüsüne ve dokusuna odaklanarak duyularınızı uyarın.
3. Farkındalığınızı tamamen besine vererek, acele etmeden tüketin.

Unutmayın; beslenmede hedef hiçbir zaman "sıfır hata" değil, sürdürülebilir ve dengeli bir alışkanlıklar bütünü oluşturmaktır.