Beden Algısı Bozukluğu: Aynadaki Görüntü mü, Zihindeki İnşa mı?
Beden Algısının Psikolojik Yapılanması
Beden algısı yalnızca aynada görülen fiziksel bir gerçeklik değildir; erken çocukluk
döneminden itibaren şekillenen zihinsel bir temsildir. Ebeveyn tutumları, akran ilişkileri,
kültürel mesajlar ve yaşanan duygusal deneyimler beden algısının inşasında belirleyici rol
oynar.
Çocuklukta:
Sürekli eleştirilme
Kıyaslanma
Bedensel özellikler üzerinden değer görme
Bireyin bedeniyle kurduğu ilişkiyi zedeleyebilir. Zamanla beden, “olunması gereken” bir
nesneye dönüşür.
Bilişsel Çarpıtmalar ve Algısal Bozulma
Beden algısı bozukluğunda birey, bedenine dair bilişsel çarpıtmalar geliştirir. En sık
görülenler:
Seçici dikkat (kusura odaklanma)
Abartma (küçük bir detayı büyük bir sorun olarak algılama)
Zihin okuma (“Herkes bana bakıyor”)
Ya hep ya hiç düşünme
Bu bilişsel süreçler, bireyin bedeniyle ilgili algısının gerçeklikten giderek uzaklaşmasına
neden olur.
Duygusal Boyut: Utanç ve Kaygı
Beden algısı bozukluğu çoğu zaman yoğun utanç duygusuyla birlikte seyreder. Birey
bedeni nedeniyle:
Görünmekten kaçınır
Sosyal ortamlarda kaygı yaşar
Sürekli kontrol davranışları sergiler
Utanç, bedeni gizleme ya da düzeltme ihtiyacını artırırken; kaygı, beden algısına yönelik
takıntılı düşünceleri besler.
Psikodinamik Perspektif
Psikodinamik açıdan beden algısı bozukluğu, bireyin kendilik değerini beden üzerinden
regüle etme çabasıdır. Bedene yüklenen anlamlar çoğu zaman bastırılmış duyguların ve
içsel çatışmaların temsilcisidir.
Beden:
Kontrol edilebilen bir alan
Öfkenin yöneltildiği bir nesne
Yetersizlik duygularının yansıtıldığı bir yüzey
Haline gelebilir.
Tedavi Yaklaşımları
Beden algısı bozukluğunun tedavisinde:
Bilişsel Davranışçı Terapi
Şema Terapi
Psikodinamik Terapi
Duygu Odaklı yaklaşımlar
Etkilidir. Terapide amaç, yalnızca beden algısını değiştirmek değil; bedene yüklenen
anlamı dönüştürmektir.
Sonuç
Beden algısı bozukluğu, aynadaki görüntüden çok zihindeki anlatıyla ilgilidir. İyileşme,
bedeni düzeltmekten değil; bedeni anlamaktan geçer. Birey bedenini düşman olmaktan
çıkarıp, kendilik deneyiminin bir parçası olarak kabul edebildiğinde dönüşüm başlar.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
