Bağlanma Korkusu

Bebeklik Dönemi ve Bağlanma İlişkisinin Temelleri

0-2 yaş arası bebeklik çağı, bireyin ilerleyen dönemlerdeki bağlanma ve bağımlılık düzeylerini belirleyen en kritik evredir. Bu süreçte bebek ile ebeveyn veya bakıcı (caregiver) arasında kurulan ilişkinin niteliği, kişinin yetişkinlikteki sosyal dokusunu şekillendirir. Bakıcıdan güvenli bağlanma ve koşulsuz sevgi alan bireylerin, ilerleyen yaşlarda bağlanma sorunları yaşamadığı gözlemlenmektedir.

Bu dönemde sevgi göstergesi, şefkat ve beslenme yoluyla somutlaşır. Fizyolojik ve emosyonel beslenme olarak adlandırılan bu ihtiyaçların aşırı karşılanması veya yetersiz bırakılması, yetişkinlikte nesneler ve kişilerle kurulan ilişkilere doğrudan yansır. Özellikle tutarsız sevgi göstergelerine maruz kalan çocuklarda, ilerleyen yaşlarda borderline eğilimler ve bağlanma fobisi gelişmesi muhtemeldir.

Oral Fiksasyon ve Bağımlılık Eğilimleri

0-2 yaş aralığında oral fiksasyon, bireyin psikolojik gelişimi için hayati bir bulgudur. Bu dönemde temel haz kaynağı ağız olduğu için bebekler dünyayı ağız yoluyla tanımaya ve anlamlandırmaya çalışırlar. Melanie Klein tarafından ortaya atılan iyi meme ve kötü meme kavramları bu durumu açıklar. Besinsel değeri yüksek ve doyurucu olan "iyi meme", yetersiz olan ise "kötü meme" olarak nitelendirilir.

Oral evrede saplanma (oral fiksasyon), yeterli doyuma ulaşamayan veya aşırı doyum alan bireylerde görülür. Bu saplanma, ilerleyen yaşamda şu riskleri beraberinde getirir:

• Alkol, sigara ve uyuşturucu bağımlılığı,
• Oburluk ve yeme bozuklukları,
• Argo ve küfürlü konuşma eğilimi,
• Öğrenilmiş çaresizlik ve bağlanma korkusu.

Bağlanma Korkusu ve Obsesif Kişilik Yapısı

Bağlanma korkusu, bazı durumlarda öğrenme yoluyla pekişen bir savunma mekanizması olarak işlev görür. Kendini dış dünyaya uzun süre kapatan bireylerde, kalıcı kişilik bozukluklarına ek olarak bu korku gelişebilir. Özellikle obsesif kişilik yapısına sahip bireylerde bağlanma problemlerine sıkça rastlanır; çünkü obsesyonlar kişiyi korumaya yönelik savunmacı davranışlar üretir.

Bağlanma Problemi Yaşayan Bireylerin Belirgin Davranışları

Bağlanma korkusu ve obsesif eğilimleri olan bireylerde şu davranış modelleri dikkat çekmektedir:

1. Aşırı Kibarlık ve Mükemmeliyetçilik: Başkaları tarafından kötü hatırlanmamak için kabalaşırken bile kibar kalmaya çalışırlar. Kendilerine karşı acımasız bir mükemmeliyetçilik sergilerken, başkalarının hatalarını normal karşılarlar.
2. Sınırlar ve Özgürlük Alanı: Genellikle yalnız uyumayı tercih ederler ve özgürlük alanlarına müdahale edilmesinden hoşlanmazlar. İlişkilerini kendi izin verdikleri ölçüde ve yüzeysel düzeyde tutarlar.
3. Duygusal Mesafe: Karşı cinsle ilişkileri genellikle fiziksel odaklıdır; duygusal bağ kurmaktan kaçınırlar. Duygusal bir yakınlık hissettiklerinde münzevi bir hayata çekilerek bu his geçene kadar uzaklaşırlar.
4. Hatırlatıcılardan Kaçınma: İlişkiye dair izleri hızla yok etme eğilimindedirler. Cinsel birliktelik sonrası çarşaf ve havlu gibi eşyaları hemen yıkarlar, hatta bazen bu eşyaları çöpe atacak kadar aşırı tepki verebilirler.
5. Kontrol ve Planlama: Hayatlarını A, B ve C planları üzerine kurarlar. Siyah-beyaz netliğinde bir yaşam isterler; gri alanlara ve belirsizliğe tahammülleri yoktur. Planları bozulduğunda panik yaşarlar.
6. Manipülatif Tutum: Çevresindeki kişileri kendi önceliklerine göre kullanma ve duygusal istismarda bulunma eğilimi gösterebilirler.

Tedavi ve İyileşme Süreci

Bu tür karmaşık bağlanma sorunları yaşayan bireylerin yaklaşık bir yıl sürecek profesyonel bir destek alması önerilir. Tedavi süreci; Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), anksiyete yönetimi, obsesyon çözümü ve travma sonrası stres bozukluğu yöntemlerini içeren eklektik bir yaklaşımla yürütülmelidir. Bu sayede komorbit (eşlik eden) durumların çözümlenmesi ve sağlıklı bağlanma modellerinin geliştirilmesi mümkündür.