AŞK AŞK AŞK…

Psikolojik Bir Bakış Açısıyla Aşkın Anatomisi

Aşk, hem duygusal yoğunluğu hem de bilimsel temelleriyle insan hayatının en karmaşık olgularından biridir. Bir psikolog olarak, bu hassas konuyu bilimsel gerçeklerle ele almak, duygusal tarafımızla mesleki disiplinimiz arasında bir köprü kurmayı gerektirir. Bu içerikte, aşkın bilinçdışı süreçlerini, Sigmund Freud’un kuramlarından günümüz ilişkilerine kadar geniş bir perspektifte inceleyeceğiz.

Libido Kavramı ve Aşkın Bilinçdışı Temelleri

Psikolojinin kurucularından Sigmund Freud, “Aşk yoktur, libido vardır” diyerek konuya radikal bir giriş yapar. Bu noktada libido kavramını doğru tanımlamak gerekir. Libido; bilinçdışına bastırılmış duyguları ateşleyen ve yaşamın pek çok alanında bize haz veren enerjiyi temsil eder. Aşk süreci, aslında bu bilinçdışı unsurların bilince çıkma çabasıdır.

Ödipal Arzu ve Partner Seçimi

Psikolojik kuramlara göre aşk, pek çok kişi için aslında bir ödipal arzu yansımasıdır. 3-5 yaş aralığını kapsayan gelişim döneminde, erkek çocuk anneye, kız çocuk ise babaya karşı bilinçdışı bir hayranlık besler. Toplumsal yasaklar nedeniyle bastırılan bu duygular, yetişkinlikte aniden ortaya çıkar.

Birine "ilk görüşte aşık olduğumuzda", aslında farkında olmadan şu süreçleri yaşarız:

• Partnerimizin fiziksel bir özelliği (örneğin bir ben), ebeveynimizdeki bir detayı hatırlatır.
• Aranan şefkatli bakış, babanın veya annenin bakışıyla özdeşleştirilir.
• Aşkın gözü kördür deyimi, kişinin karşısındakini olduğu gibi değil, görmek istediği (ebeveyn figürü) gibi görmesinden kaynaklanır.

Eksik Parçaları Tamamlama Çabası Olarak Aşk

Bazı kuramlar, aşkı çocukluk döneminde bakıcıyla (ilk nesne) kurulan ilişkideki eksiklikleri tamamlama çabası olarak görür. Bu durum, bir yap-bozun eksik parçalarını uygunsuz parçalarla doldurmaya benzer. Kişi, içindeki boşluğu doldurma ihtiyacına aşk der ve bu boşluğun yarattığı soğukluktan korunmak için yanmayı göze alır.

Bu tür bir bağlanmada, kişinin iyilik hali tamamen dışarıdaki figüre bağlıdır. Cemal Süreya'nın dediği gibi; "Annesinden dayak yediği halde, yine anne diye ağlayan bir çocuktur aşk." Kişi, kendi benliğini kaybetme pahasına ötekini tutmaya çalışır.

Cennet Arayışı ve Bağımlı Varoluş

Bebekliğin ilk dönemlerinde bakıcıyla yaşanan o kesintisiz haz anı, yetişkinlikte bir "cennete erişme" isteği olarak tezahür eder. Sevgilinin sıcaklığı ve ilgisi, bu ilkel bütünleşme arzusunu tetikler. Bu durum sağlıklı bir bütünleşme sağlayabileceği gibi, bağımlı bir varoluşu da beraberinde getirebilir.

Popüler kültürde ve şarkılarda aşkın sıkça cennetle ilişkilendirilmesi tesadüf değildir:

• "Cenneti değişmem saçının teline"
• "Gel benim ol, cennet gözlüm"
• "Elleri cennet kokan yarim"

Narsisistik Beslenme ve İdealizasyon

Bazı bireyler için aşk, tamamen kendi onaylanma ve pofpoflanma ihtiyacından doğar. Bu kişiler, hayranlık toplamak için aşık rolüne bürünür ve sepetindeki "aşık sayısı" ile özsaygılarını beslerler. Karşıdaki kişiyi mükemmel olarak nitelendirip yüceltirler; ancak gerçek özellikler fark edildikçe büyük bir hayal kırıklığı yaşayıp o kişiyi tamamen kötü olarak algılayarak uzaklaşırlar.

Sonuç: Sağlıklı ve Olgun İlişkiler

Tüm bu karmaşık süreçlerin yanında, sağlıklı ve nitelikli beraberlikler de mümkündür. Olgun bir ilişki; yaraları iyileştirir, bütünleşmeyi sağlar ve hayatı kolaylaştırır. Önemli olan, kendi ilişki dinamiğimizin hangi temellere dayandığını fark edebilmektir.

Isaac Newton'un da belirttiği gibi: “Aşk köprü kurmaktır. İnsanlar köprü kuracaklarına duvar ördükleri için yalnız kalırlar.”