Aşı Nedir?

Aşı Nedir ve Nasıl Koruma Sağlar?

Aşı, hastalık yapma yeteneği yok edilmiş bakteri veya virüslerin ya da bu mikroorganizmaların etkisiz hale getirilmiş zehirli toksinlerinin kullanılmasıyla elde edilen biyolojik maddelerdir. İnsanlara veya hayvanlara uygulandığında, bağışıklık sistemini uyararak ilgili hastalığın ortaya çıkmasını ve olumsuz etkilerini engeller. Aşı uygulaması sonrasında vücutta üretilen antikorlar, uzun süre varlığını koruyarak mikroplarla karşılaşıldığında vücuda girişi engelleyen güçlü bir savunma mekanizması oluşturur.

Aşı Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gereken Temel Kurallar

Aşıların etkinliğini koruması ve güvenli bir şekilde uygulanması için belirli prosedürlere uyulması hayati önem taşır. Uygulama sürecinde şu hususlar göz önünde bulundurulmalıdır:

• Uygulama Aralığı: Aşılar belirli periyotlarla yapılmalıdır. Dozlar arasındaki süreye titizlikle dikkat edilmeli, genellikle 1-2 ay aralıklarla uygulama yapılmalıdır.
• Yetkili Personel: Aşı uygulaması mutlaka bu konuda eğitim almış, yetkili bir sağlık personeli veya hekim tarafından gerçekleştirilmelidir. Eczaneden aşı temin edilerek kontrolsüz alanlarda yapılması kesinlikle uygun değildir.
• Sağlık Kontrolü: Aşı öncesinde bebekler ve çocuklar mutlaka muayene edilmelidir. Ateşli hastalıklar veya ağır enfeksiyon durumlarında aşı ertelenir; ancak hafif ateş aşı yapılmasına engel teşkil etmez.
• Bilgilendirme: Hekiminiz, aşının olası yan etkileri hakkında sizi bilgilendirmelidir. Aşı sonrası gelişebilecek durumlara karşı ebeveynlerin bilinçli olması gerekir.
• Eş Zamanlı Uygulama: Bir veya birden fazla aşının aynı anda uygulanmasında tıbbi açıdan bir sakınca bulunmamaktadır.

Bebek ve Çocuklar İçin Detaylı Aşı Takvimi

Aşı takvimi bebeğin doğumuyla birlikte başlar ve belirli bir düzen içerisinde devam eder. Aşağıda, çocukluk döneminde uygulanan temel aşılar ve özellikleri yer almaktadır:

1. Hepatit B Aşısı

Bebek doğar doğmaz uygulanması gereken ilk aşıdır. Eğer anne Hepatit B taşıyıcısı ise aşı ile birlikte hiperimmun gammaglobülün uygulaması da yapılır. İkinci doz 1. ayın sonunda, üçüncü doz ise 6. ayın sonunda kas içine uygulanır. Ulusal aşı takvimi kapsamında sağlık kuruluşlarında ücretsiz olarak sunulmaktadır.

2. BCG (Verem) Aşısı

Bebeğin 2. ayında tek doz olarak uygulanır. 5 yaşında PPD kontrolü yapılarak tekrarlanır. Aşıdan 3-4 hafta sonra uygulama bölgesinde görülen kızarıklık ve kabuklanma, aşının tuttuğunu gösterir. Koltuk altında şişlik (BCG adeniti) görülmesi durumunda hekime başvurulmalıdır.

3. Beşli Karma Aşı (Difteri-Boğmaca-Tetanos-Çocuk Felci-Hib)

İlk dozu 2. ayda BCG aşısı ile birlikte yapılır. 1-2 ay arayla toplam 3 kez uygulanır; 18. ayda ve 5 yaşında dozlar tekrarlanır. Hib aşısı ulusal takvimde yer almamaktadır. Aşı sonrası oluşabilecek hafif ateş, ateş düşürücülerle kontrol edilebilir.

4. Pnömokok (Zatürre) Aşısı

Bebeklerde zatürre, sinüzit, orta kulak iltihabı ve ağır enfeksiyonlara yol açabilen pnömokoklara karşı koruma sağlar. 1-2 ay ara ile 3 doz yapılır ve 1 yıl sonra rapel (pekiştirme) dozu uygulanır. Bu aşı, Sağlık Bakanlığı'nın ulusal aşı takviminde bulunmamaktadır.

5. KKK (Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak) Aşısı

Üçlü karma aşı olarak bilinir. İlk dozu 1 yaşında, pekiştirme dozu ise 5 yaşında yapılır. Salgın durumlarında 9. aydan itibaren tek doz kızamık aşısı yapılabilir. Yan etkisi oldukça azdır; nadiren 3-4 gün sonra hafif ateş ve döküntü görülebilir.

6. Su Çiçeği Aşısı

1. aydan sonra cilt altına tek doz olarak uygulanır. Henüz ulusal aşı takvimine dahil edilmemiştir.

7. Hepatit A Aşısı

Ülkemizde genellikle 2 yaşından sonra, 6 ay ara ile iki doz şeklinde kas içine uygulanır. Gelişmiş ülkelerde 1 yaşından itibaren de uygulanabilmektedir. Bilinen bir yan etkisi yoktur.

8. Grip Aşısı

Bebeklik döneminden itibaren uygulanabilen, rutin olmayan bir aşıdır. 3 yaş altındaki çocuklara bir ay ara ile iki yarım doz, 3 yaş üzerindeki çocuklara ise tek doz olarak uygulanması yeterlidir.