Anal fissür hakkında bilmek istedikleriniz

Anal Fissür (Makat Çatlağı) Nedir?

Halk arasında makat çatlağı, makatta yırtık, mayasır veya mayasıl gibi isimlerle bilinen kronik anal fissür, makat bölgesinin en sık karşılaşılan hastalıklarından biridir. Hastalığın temel yapısını, anüs girişinde oluşan ve anal kanala doğru dikey olarak uzanan çatlak veya yırtıklar oluşturur.

Anal fissür her yaş grubunda görülebilmekle birlikte, en sık 30 ve 40’lı yaşlardaki genç ve orta yaşlı bireylerde ortaya çıkar. Kadın ve erkeklerde görülme oranı benzerlik gösterse de, kadınlarda özellikle gebelik ve doğum süreçlerinde belirtiler tetiklenebilir. İstatistiksel olarak fissürün yerleşimi erkeklerin %99’unda, kadınların ise %90’ında kuyruk sokumu tarafında (arka bölgede) konumlanır.

Anal Fissür Neden Oluşur?

Anal fissür oluşumundaki en temel faktör, %90’ın üzerindeki bir oranla kabızlıktır. Tıbbi teoriye göre, dışkılama esnasında anal kanalın uğradığı mekanik travma yırtılmaya neden olur. Makat bölgesinin anatomik yapısı gereği arka kısım travmaya daha açık olduğu için fissürler en çok bu bölgede gözlemlenir.

Fissüre yol açabilen diğer nedenler şunlardır:

• Bağırsak enfeksiyonları ve şiddetli ishal
• Crohn veya ülseratif kolit gibi inflamatuar bağırsak hastalıkları
• Nadiren tüberküloz, lösemi, sifilis ve AIDS
• Anal kanserler ve cinsel temasla bulaşan hastalıklar
• Beslenme alışkanlıklarına bağlı ailevi kabızlık yatkınlığı

Anal bölge ağrıya karşı son derece hassastır. Küçük bir çatlak bile şiddetli ağrıya, bu ağrı ise kas spazmına ve kan dolaşımının bozulmasına neden olur. Dolaşımın bozulması yara iyileşmesini engelleyerek durumun kronikleşmesine yol açar. Zamanla fissürün alt kısmında sentinel pili (nöbetçi pili) adı verilen sert bir cilt katlantısı oluşur; bu durum hastalar tarafından sıklıkla hemoroid (basur) ile karıştırılır.

Anal Fissür Belirtileri Nelerdir?

Anal fissür hastalarının en büyük şikayeti, özellikle dışkılama sırasında ve sonrasında artan şiddetli ağrıdır. Bu ağrı; kesici, yırtıcı veya cam kesiği hissi uyandıracak kadar keskin olabilir.

Sık görülen semptomlar şunlardır:

• Rektal Kanama: Parlak kırmızı renkte, tuvalet kağıdına çizgi şeklinde bulaşan veya damlama tarzında kanama.
• Sentinel Pili: Makat ağzında ele gelen sert şişlik veya deri katlantısı.
• Kaşıntı ve Akıntı: İleri evrelerde gelişen mikroabseler nedeniyle oluşan ıslaklık ve kötü kokulu akıntı.
• Dışkılama Zorluğu: Ağrı korkusuyla gelişen kas spazmı sonucu oluşan kısır döngü ve kabızlığın derinleşmesi.
• İdrar Şikayetleri: Nadiren idrarda yanma veya tam rahatlayamama hissi.

Tanı ve Ayırıcı Tanı Süreci

Kronik anal fissür tanısı, tecrübeli bir cerrah tarafından fiziksel muayene ile kolayca konulabilir. Kalçaların nazikçe aralanmasıyla çatlak ve eşlik eden cilt pilisi genellikle görünür hale gelir. Şiddetli ağrısı olan hastalarda parmakla muayene veya anoskopi gibi işlemler, hastanın konforu ve hekim güveni açısından lokal anestezi veya sedasyon altında yapılmalıdır.

Anal fissür ile karışabilecek hastalıklar:

Akut ve Kronik Fissür Farkı

Şikayetlerin 8-12 haftayı aşması, fissür tabanında kas liflerinin görünür olması ve sentinel pili oluşumu, hastalığın kronikleştiğini gösterir. Akut evrede ağrı ve kanama ön plandayken, kronik evrede ele gelen meme, akıntı ve kaşıntı daha belirgin başvuru sebepleridir.

Anal Fissür Tedavi Yöntemleri

Tedavinin ana hedefi, anal bölgedeki kas spazmını çözmek ve kan akışını normale döndürerek yaranın iyileşmesini sağlamaktır.

1. Koruyucu ve İlaç Tedavileri (Ameliyatsız)

Akut fissürlerde %50'ye varan başarı sağlayan bu yöntemler şunları içerir:

• Diyet Düzenlemesi: Bol su tüketimi, lifli gıdalar ve dışkı yumuşatıcı ilaçlar.
• Sıcak Su Oturma Banyosu: Günde 3 kez, 15 dakika süreyle yapılan uygulama kas spazmını azaltır.
• Lokal Kremler: Ağrı kesici, ödem giderici veya nitrogliserin içerikli (dolaşımı artıran) kremler.
• Önemli Uyarı: Doktor tavsiyesi olmadan kortizonlu kremler kullanılmamalıdır; bu ilaçlar enfeksiyon riskini artırabilir.

2. Cerrahi Tedavi: Lateral İnternal Sfikterotomi (LIS)

Kronikleşmiş vakalarda dünya genelinde altın standart olarak kabul edilen yöntemdir.

• İşlem: Spazma neden olan iç büzgen kasın (internal sfinkter) küçük bir kesiyle gevşetilmesi.
• Avantajları: %95 başarı oranı, hızlı iyileşme ve ağrının anında azalması.
• Riskler: Ehil ellerde yapıldığında dışkı tutamama riski yok denecek kadar azdır.

3. Botox ile Kimyasal Sfikterotomi

Ameliyat istemeyen hastalar için geliştirilmiş, Botulinum toksini enjeksiyonu ile yapılan bir yöntemdir.

• Uygulama: Poliklinik şartlarında 1 dakikada yapılır, kesi veya dikiş gerektirmez.
• Etki: Kaslarda geçici felç oluşturarak çatlağın iyileşmesine olanak tanır.
• Başarı Oranı: %40 ile %90 arasında değişen sonuçlar verir; işlem sonrası hasta hemen sosyal hayatına dönebilir.