Alışveriş bağımlılığı

Alışveriş Bağımlılığı ve Tüketim Çılgınlığının Psikolojik Boyutu

Günümüzde mağaza vitrinlerini süsleyen cezbedici rakamlar ve bitmek bilmeyen indirim kampanyaları, tüketicileri rasyonel kararlar vermekten uzaklaştırabilmektedir. %50+%20 indirimler, "bir alana bir bedava" fırsatları veya "üç al iki öde" gibi stratejiler, bireyde "bu fiyata bir daha bulamam" düşüncesini tetikler. Bu durum, aslında ihtiyacımız olmayan ürünleri bile sırf ucuz olduğu gerekçesiyle satın almamıza ve saatlerce kasa kuyruklarında beklememize neden olur.

Satın alınan ürünlerin ne kadarının gerçekten gerekli olduğu ve ne kadarının aktif olarak kullanıldığı sorgulanması gereken bir konudur. Birçok kişi için alışveriş yapmak, anlık bir geçici rahatlama sağlasa da, bu durumun kalıcı bir mutluluk kaynağı olup olmadığı tartışmalıdır. Alışveriş eylemi kimileri için sosyal bir statü göstergesi veya hobi iken, kimileri için ciddi bir ruhsal bozukluk seviyesine ulaşabilir.

Her Çok Alışveriş Yapma Durumu Bağımlılık mıdır?

Son yıllarda sıkça gündeme gelen alışveriş bağımlılığı kavramını, her yoğun alışveriş davranışı ile karıştırmamak gerekir. Örneğin, yüksek gelir düzeyine sahip bireylerin toplumsal tüketim değerleri doğrultusunda fazla harcama yapması her zaman bir bağımlılık göstergesi değildir. Ancak kontrolsüz ve gereksiz alışveriş yapma eylemi, genellikle farklı psikolojik rahatsızlıkların bir belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır.

Alışveriş Bağımlılığı ile İlişkili Ruhsal Rahatsızlıklar

Alışveriş yapma dürtüsü, çeşitli klinik tablolarla yakından ilişkilidir. Bu durumun eşlik ettiği temel ruhsal bozukluklar şunlardır:

• Bipolar Duygulanım Bozukluğu: Manik dönemdeki bireyler, risk değerlendirme yetileri bozulduğu için kredi kartı limitlerini zorlayarak gereksiz materyaller satın alabilir ve bunları çevrelerine dağıtabilirler.
• Depresyon: Birey; üzüntü, keder, yalnızlık ve çaresizlik gibi olumsuz duygularla baş etmek için alışverişi bir antidepresan veya anksiyolitik (kaygı giderici) gibi kullanabilir.
• İçsel Boşluk ve Duygusal Doyum: İlişkilerin yetersiz kaldığı dönemlerde alışveriş, beyindeki ödül sistemini aktive ederek bireyin geçici de olsa mutlu hissetmesini sağlar.
• Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB): Bazı bireyler, belirli objeleri satın almayı veya alışveriş yapma eylemini bir saplantı (obsesyon) haline getirebilirler.

Alışveriş Bağımlılığının Belirtileri Nelerdir?

Aşağıdaki maddelerden bir veya birkaçını kendinizde gözlemliyorsanız, bir alışveriş bağımlılığı sorunu yaşıyor olabilirsiniz:

1. Sorunlarla başa çıkmakta zorlandığınızda veya kendinizi kötü hissettiğinizde para harcamaya karşı güçlü bir istek duyuyorsanız,
2. Harcadığınız para miktarı son birkaç yıl içerisinde belirgin şekilde artış gösterdiyse,
3. Harcamalarınız yakın çevrenizde ve ailenizde hayal kırıklığı yaratıyor, kontrolsüz olduğunuz yönünde eleştiriler alıyorsanız,
4. Satın alma davranışlarınız aile içinde ciddi bir sorun olarak değerlendiriliyorsa,
5. Alışverişe çıktığınızda planladığınızdan çok daha fazlasını satın alıyorsanız,
6. Harcama yapmaya başladıktan sonra kendinizi durdurmakta güçlük çekiyorsanız.

Alışveriş Bağımlılığı Tedavi Edilebilir mi?

Alışveriş bağımlılığı, profesyonel destek ile tedavi edilebilen bir bozukluktur. Bu tür bir kontrol kaybı yaşayan bireylerin bir psikiyatri uzmanına başvurması büyük önem taşır. Tedavi süreci kişiye özel olarak planlanmakta olup şu yöntemleri içerebilir:

Kontrollü harcamalar yaptığınız ve aldıklarınızın tadını çıkararak kullanacağınız sağlıklı günler dileriz.

Psikiyatrist Dr. Necati Çobanoğlu & Psikiyatrist Dr. Z. Sacide Üstünsoy Çobanoğlu