Aile Tutumları

Aile Tutumları ve Çocuk Gelişimindeki Rolü

Çocuk yetiştirme sürecinde ebeveynlerin en sık karşılaştığı sorulardan biri, çocuklarına karşı hangi tutum ve davranış içerisinde olmaları gerektiğidir. Süreç içerisinde bu yaklaşımlar, yaşanan olaylara bağlı olarak doğal bir değişkenlik gösterebilmektedir. Örneğin, çocuğun hayatını tehdit eden bir durum söz konusu olduğunda, ailenin Koruyucu Aile Tutumu sergilemesi olağan bir tepkidir.

Genel bir tanımlama yapmak gerekirse tutum kavramı; bir sorunu ele alma şekli ve sergilenen davranışlar bütünüdür. Aile Tutumları ise ebeveynlerin çocuk yetiştirirken onlara yönelik geliştirdikleri tüm davranış ve düşünce kalıplarını kapsamaktadır. Bu kalıplar süreğen bir şekilde tekrarlandığında, belirli kategoriler altında sınıflandırılan aile tutumlarını oluşturur.

Ebeveyn Tutumlarının Sınıflandırılması

Ebeveynlerin çocuklarına karşı sergiledikleri yaklaşımlar, çocuğun kişilik gelişimi üzerinde belirleyici bir rol oynar. Literatürde bu tutumlar şu şekilde kategorize edilmektedir:

1. Otoriter Aile Tutumu

Bu tutumu benimseyen ebeveynler, çocuklarını kendi idealleri doğrultusunda şekillendirmek isterler. Bu hedefe ulaşmak için baskıcı, cezalandırıcı, aşırı disiplinli ve kısıtlayıcı bir yaklaşım sergilerler. Hoşgörünün düşük olduğu bu aile yapısında; sert bakışlar, bağırma ve çocuğu "yola getirmek" adına uygulanan her türlü disiplin yöntemi hakimdir.

2. İlgisiz Ebeveyn Tutumu

İlgisiz tutuma sahip anne ve babalar, çocuklarına karşı sevgisiz ve boş vermiş bir tavır takınırlar. Çocuğun nerede olduğu veya ne yaptığıyla ilgilenmeyen bu ebeveynler, çocuğun varlığından dahi hoşnut olmayabilirler. Bu ortamda büyüyen bir çocuk, ailesi tarafından korunduğunu ve önemsendiğini hissedemez.

3. Koruyucu Aile Tutumu

Bu yaklaşımda çocuğa karşı aşırı bağlılık ve aşırı koruma söz konusudur. Çocuğun kendi başına yapabileceği işler bile aile üyeleri tarafından üstlenilir. "El bebek gül bebek" olarak tabir edilen bu büyüme tarzı, çocuğun bireyleşme ve ayrışma süreçlerinde ciddi sorunlar yaşamasına neden olabilir.

4. Dengesiz ve Tutarsız Anne Baba Tutumu

Ebeveynlerin aynı olay karşısında farklı görüşler savunması veya aynı davranışa farklı zamanlarda farklı tepkiler vermesi durumudur. Bir davranış anne tarafından onaylanırken baba tarafından reddedilebilir. Bu tutarsızlık, çocuğun neyin doğru neyin yanlış olduğunu ayırt etmesini zorlaştırır.

5. Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu

Bu tutumda aile, çocuğun her konuda en iyisini yapmasını bekler ve çocuğun kapasitesini zorlayan hedefler koyar. Kuralcı bir yapının hakim olduğu bu ailelerde, çocuğun standartları karşılaması şarttır. Bu durum çocukta yetersizlik hissi ve sevginin ancak başarıyla kazanılabileceğine dair koşullu sevgi algısı oluşturabilir.

6. Demokratik Anne Baba Tutumu

Çocuk gelişiminde en olumlu kabul edilen yaklaşım budur. Çocuğa koşulsuz sevgi sunulur; güven verici ve destekleyici bir ortam sağlanır. Çocuğun düşünceleri dinlenir ve kararlarda pay sahibi olmasına izin verilir. Ancak bu, sınırsız bir özgürlük değildir; aile çocuğu koruyup kollarken aynı zamanda rehberlik eder.

Aile Tutumları Karşılaştırma Tablosu

Psikolog Özge Akgün