Yükseköğretim Kurumları Sınavına Hazırlanan Gençlerde Sınav Kaygısının Yeme Tutumu ile İlişkisi: Kesitsel Çalışma
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) Sürecinde Sınav Kaygısı ve Beslenme
Adölesan dönemi, bireyin büyüme ve gelişme hızının en yüksek olduğu, çocukluk ile erişkinlik arasında köprü görevi gören kritik bir süreçtir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından 10-19 yaş aralığı olarak tanımlanan bu dönemde, fiziksel ve psikososyal gelişim hızla devam ederken beslenme alışkanlıkları da şekillenmektedir. Özellikle Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) gibi hayati önem taşıyan sınavlara hazırlık süreci, gençlerde ciddi bir sınav kaygısı oluşturarak yeme tutumlarını ve vücut kompozisyonlarını doğrudan etkileyebilmektedir.
Araştırmanın Amacı ve Metodolojisi
Bu kesitsel çalışma, üniversite sınavına hazırlanan adölesanlarda sınav kaygısı ile yeme davranışı arasındaki bağlantıyı belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, Şubat-Mayıs 2021 tarihleri arasında, yaşları 16-19 arasında değişen 174 öğrenci (103 kadın, 71 erkek) ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada veri toplama araçları olarak şu yöntemler kullanılmıştır:
- Sınav Kaygısı Envanteri (SKE): Öğrencilerin kuruntu ve duyuşsallık düzeylerini ölçmek için kullanılmıştır.
- Yeme Tutum Testi (EAT-26): Yeme bozukluğu riskini ve tutumlarını değerlendirmek amacıyla uygulanmıştır.
- Antropometrik Ölçümler: Katılımcıların boy ve vücut ağırlığı beyanları üzerinden Beden Kitle İndeksi (BKİ) z-skorları hesaplanmıştır.
Cinsiyete Göre Sınav Kaygısı ve BKİ Değerleri
Araştırma bulguları, sınav kaygısı ve beslenme parametrelerinin cinsiyetler arasında anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Kadın öğrencilerin hem sınav kaygısı hem de yeme tutumu bozukluğu riski erkeklere oranla daha yüksek saptanmıştır.
| Değişkenler | Kadın (n=103) | Erkek (n=71) | p Değeri |
|---|---|---|---|
| Ortalama BKİ (kg/m²) | 21,0 ± 3,36 | 22,9 ± 2,89 | <0,001 |
| SKE Toplam Puanı | 51,1 ± 13,81 | 42,5 ± 12,43 | <0,001 |
| EAT-26 Puanı | 17,2 ± 8,61 | 13,5 ± 8,62 | 0,001 |
Sınav Kaygısının Yeme Tutumu ve Vücut Ağırlığı Üzerindeki Etkisi
Yapılan regresyon analizleri, sınav kaygısının fiziksel ve davranışsal etkilerini net bir şekilde göstermektedir. SKE toplam puanı, BKİ değerinin önemli bir belirleyicisidir. Ancak ilginç bir şekilde, sınav kaygısı arttıkça BKİ değerinin ters yönde etkilendiği görülmüştür. Bu durum, yüksek kaygı düzeyinin adölesanlarda iştah kaybına ve besin alımının azalmasına yol açabileceğini kanıtlamaktadır.
Öne Çıkan Bulgular:
- Kaygı ve Yeme Tutumu: Sınav kaygısı (SKE) puanı arttıkça, yeme tutumu (EAT-26) puanı da aynı yönde artış göstermektedir (p=0,004).
- BKİ Grupları ve Kaygı: Normal vücut ağırlığına sahip öğrencilerin sınav kaygısı puanları, hafif şişman öğrencilere göre daha yüksek bulunmuştur (p<0,05).
- Obezite Prevalansı: Katılımcıların %63,2'si normal ağırlıktayken, %19'u hafif şişman ve %2,9'u obez olarak sınıflandırılmıştır.
Sınav Döneminde Beslenme Eğitimi Şart
Araştırma sonuçları, sınav kaygısının adölesanlarda sadece psikolojik bir sorun olmadığını, aynı zamanda yeme davranışlarını bozarak yetersiz beslenmeye zemin hazırlayabileceğini göstermektedir. Kadın öğrencilerin ve düşük BKİ değerine sahip bireylerin bu süreçte daha yüksek risk altında olduğu saptanmıştır.
Sonuç olarak, öğrencilerin sınav döneminde ve öncesinde profesyonel beslenme eğitimi almaları, yeme tutumlarındaki değişimlerin olumlu yönde kalmasını sağlamak adına kritik öneme sahiptir. Sınav stresiyle başa çıkma stratejilerinin yanı sıra, yeterli ve dengeli beslenme alışkanlıklarının korunması, gençlerin hem akademik başarısını hem de uzun vadeli sağlığını koruyacaktır.
Araştırmanın Sınırlılıkları
- Verilerin internet tabanlı toplanması nedeniyle vücut çevre ölçümlerinin yapılamaması.
- Sınav sonrası beslenme davranışlarının ve kaygı düzeylerinin takibinin eksikliği.
- Gelecek çalışmalarda, sınavın farklı evrelerinde detaylı vücut bileşimi analizlerine ihtiyaç duyulmaktadır.
