Ürtiker ve anjioödem
- Ürtiker ve anjioödem, ciltte kaşıntılı kabartılar veya derin doku ödemiyle seyreden, sürelerine göre akut veya kronik olarak sınıflandırılan deri hastalıklarıdır.
- Bu durumlar gıdalar, ilaçlar, enfeksiyonlar ve böcek ısırmaları gibi alerjik etkenlerin yanı sıra soğuk, sıcak ve basınç gibi fiziksel faktörlerle de tetiklenebilir.
- Tedavi sürecinde temel yaklaşım tetikleyici unsurlardan kaçınmak ve semptomları kontrol altına almak için antihistaminik veya gerekli durumlarda kortikosteroid ilaçlar kullanmaktır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Ürtiker ve Anjioödem Nedir?
Ürtiker, halk arasında kurdeşen veya dabaz olarak da bilinen, basınca solabilen, kırmızı, deriden kabarık ve sıklıkla kaşıntılı bir cilt hastalığıdır. Bu lezyonlar birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişen boyutlarda ve düzensiz kenarlı kabartılar şeklinde ortaya çıkar.
Anjioödem ise cildin daha derin katmanlarında meydana gelen, genellikle el, ayak, dudak, genital organlar ve göz kapakları gibi yumuşak dokularda görülen geniş bir ödem tablosudur. Ürtikerden farklı olarak ödem daha derindedir ve üzerindeki cilt normal renkte veya kızarık olabilir. Bu iki durum sıklıkla birlikte görülse de tek başına anjioödem vakalarına nadiren rastlanır.
Ürtiker Çeşitleri: Akut ve Kronik Ayrımı
Ürtiker vakaları, semptomların devam etme süresine göre iki ana kategoriye ayrılmaktadır. Toplumun yaklaşık %15-24'ü yaşamının bir döneminde bu sorunu yaşarken, çocuklarda ve genç erişkinlerde görülme oranı daha yüksektir.
- Akut Ürtiker: Atak süresinin 6 haftadan kısa sürdüğü durumlardır. Genellikle bir sebep belirlenebilir ve kronik forma göre daha sık görülür.
- Kronik Ürtiker: Semptomların 6 haftadan uzun sürdüğü tablodur. Toplumun %5'inden azını etkiler ve genellikle orta yaştaki kadınlarda görülür. Çoğu vakada kesin bir neden saptanamadığı için kronik idiyopatik ürtiker olarak adlandırılır.
Ürtiker ve Anjioödemin Nedenleri
Ürtiker ve anjioödem hem alerjik hem de alerji dışı faktörlere bağlı olarak gelişebilir. Bu durumlar bazen yaşam kalitesini ciddi şekilde bozabilir ve nadiren de olsa anafilaksi (alerjik şok) belirtisi olabilir.
Alerjik Nedenler
Akut vakalarda tetikleyiciler genellikle daha belirgindir. Başlıca alerjik faktörler şunlardır:
- Gıdalar ve Katkı Maddeleri: Gıda boyaları (sarı boya, tartrazin), nitratlar, nitritler ve sülfitler ile semptomlar arasında ilişki bulunur.
- Böcek Isırmaları: Bal arısı, yaban arısı, eşek arısı, ateş karıncası, tahta kurusu, sivrisinek ve pireler.
- Aeroallerjenler: Polenler, ev tozu akarları ve hayvan tüyleri (kedi, köpek vb.).
- İlaçlar: Penisilin, beta-laktam antibiyotikler, ACE inhibitörleri, aspirin ve nonsteroid antiinflamatuvar (NAAİ) ilaçlar.
- Lateks Alerjisi: Doğal latekse karşı duyarlılık.
Enfeksiyonlar ve Fiziksel Faktörler
Alerji dışı nedenler arasında viral enfeksiyonlar (Hepatit, Epstein-Barr, Coxsackie), bakteriyel enfeksiyonlar (Streptokok, diş apseleri) ve parazitler yer alır. Ayrıca çevresel faktörler de önemli tetikleyicilerdir.
Fiziksel Ürtiker Türleri
Çevredeki fiziksel uyarılarla ortaya çıkan ürtiker tipleri oldukça yaygındır. Bu türler şu şekilde sınıflandırılır:
| Ürtiker Türü | Tetikleyici Faktör |
|---|---|
| Dermatografizm | Cildin kazınması veya travmaya maruz kalması (Cilde yazı yazma) |
| Soğuk Ürtikeri | Soğuk su, hava veya buz teması |
| Sıcak Ürtikeri | Egzersiz, sıcak duş, terleme veya stres |
| Basınç Ürtikeri | Sıkı giysiler, uzun süre ayakta durma veya oturma |
| Güneş Ürtikeri | Güneş ışığına kısa süreli maruziyet |
Tanısal Testler ve Teşhis Süreci
Teşhis aşamasında hastanın öyküsü birincil öneme sahiptir. Hekimler, altta yatan nedeni belirlemek için aşağıdaki testleri talep edebilir:
- Kan Testleri: Tam kan sayımı, sedimantasyon hızı, karaciğer fonksiyon testleri.
- Alerji Testleri: Gıda alerjenleri için deri testi veya RAST testi.
- Spesifik Testler: Antinükleer antikor (ANA), tiroit antikorları, gaitada parazit incelemesi.
- Fiziksel Testler: Soğuk ürtikeri için buz testi (ön kola 5-10 dakika buz uygulaması).
- Cilt Biyopsisi: Lezyonun akut veya kronik ayrımını yapmak ve inflamatuvar hücre yoğunluğunu ölçmek için kullanılır.
Tedavi Yöntemleri
Tedavide temel amaç, tetikleyicilerle teması kesmek ve semptomları kontrol altına almaktır. Tetikleyici ortadan kaldırıldığında ürtiker genellikle birkaç gün içinde geriler.
- İlaç Dışı Yaklaşım: Belirlenen gıda, ilaç veya fiziksel etkenden kaçınmak.
- İlaç Tedavisi: Kaşıntı ve ödemi kontrol etmek için yeni kuşak antihistaminikler birincil tedavi seçeneğidir. Ciddi vakalarda kortikosteroid kullanımı gerekebilir.
- Acil Müdahale: Yaşamı tehdit eden ciddi reaksiyonlarda (anafilaksi riski) adrenalin uygulanması hayati önem taşır.
